Newfoundland

Newfoundland size uygun mu?

Newfoundland, Kanada'nın Newfoundland adasında balıkçıların yanında yük çeken ve sudan insan kurtaran, su geçirmez çift kat kürklü dev bir çalışma köpeğidir. Irkın en bilinen özelliği olağanüstü yumuşak huyudur; FCI standardı bu yumuşaklığı ve dinginliği ırkın tanımına koyar. Ama bu yumuşak dev, soğuk Kuzey Atlantik için yapılmıştır: sıcağa dayanıksızdır, çok salya akıtır, çok tüy döker ve evin en büyük eşyası olur.

Sahiplenmeden önce

Newfoundland, Türkiye'de tehlike arz eden ırklar listesinde yer almaz.

Amerika Newfoundland Kulübü (NCA), üretimde kullanılacak her köpek için kalça ve dirsek röntgeni, kardiyolog tarafından kalp muayenesi ve sistinüri DNA testi yapılmasını gerekli görür; tiroit, göz ve diz kapağı değerlendirmelerini de önerir. Yetiştiriciden her iki ebeveynin bu belgelerini isteyin.

Kalp taramasının etkisi somut olarak görülmüştür: Fransa'da 14 yıl boyunca 921 Newfoundland'i kapsayan bir tarama programında, sistematik ekokardiyografi ve buna göre yapılan üretim seçimiyle aort ve pulmoner darlık oranı çok düşük düzeye inmiş, son üç yılda hiç vaka görülmemiştir. Yani taranmış hatlardan gelen yavru, gerçekten daha düşük risk taşır.

Türkiye'nin sıcak bölgelerinde yaşıyorsanız ve köpeğin gün boyu serin kalabileceği bir ortamınız yoksa, bu ırkı almamanız hem sizin hem köpeğin iyiliği içindir.

Karakter ve mizaç

FCI standardına göre Newfoundland'in ifadesi iyilikseverlik ve yumuşaklık yansıtır; ağırbaşlı, neşeli ve yaratıcıdır, üstün nezaketi ve dinginliğiyle tanınır.

Çocuklara karşı sabrı ünlüdür; diğer köpekler ve evcil hayvanlarla genellikle iyi geçinir. Saldırgan bir bekçi değildir, ama ailesi ile yabancı arasında durma eğilimi gösterebilir.

Suya karşı güçlü bir çekimi vardır. Bazı bireyler yüzen insanı "kurtarmak" için kıyıya çekmeye çalışır; bu, ırkın çalışma mirasıdır.

Zeki ve işbirliğine yatkındır; sert sese ve cezaya karşı çok hassastır. Bu yüzden eğitim sabır, övgü ve ödülle yapılmalıdır.

Sağlık sorunları ve ömür

İngiltere Kennel Club kayıtlı köpeklerle yapılan bir çalışmada Newfoundland'lerin medyan ölüm yaşı yaklaşık 9,4 yıl bulunmuştur. Aynı çalışmada ırkta en sık ölüm nedenleri arasında kemik tümörleri, diğer kanserler ve mide dönmesi yer almıştır. Kaynaklar ömrü genellikle 9-10 yıl olarak verir.

• Mide dönmesi (GDV): Şişen karın, kusmaya çalışıp kusamama, aşırı salya, huzursuzluk ve soluk diş eti hayati acil durumdur; beklemeden acil veterinere gidin. Koruyucu gastropeksiyi kısırlaştırma sırasında veterinerinizle konuşun.
• Osteosarkom (kemik kanseri): Dev ırklarda sıktır. Geçmeyen topallama veya bacak kemiğinde şişlik "burkulma" sanılmamalı; röntgen gerekir.
• Kalça ve dirsek displazisi: Topallama, kalkmada ve merdivende zorlanma. Yavrulukta kontrollü büyüme ve yetişkinlikte ideal kilo en etkili korumadır.
• Subaortik stenoz (SAS): Doğuştan kalp kapağı altında daralma. Yavrulukta üfürüm duyulması ilk işarettir; ağır vakalarda egzersizde bayılma ve ani ölüm görülebilir. Ebeveynleri kardiyolog tarafından taranmış yavru tercih edin.
• Dilate kardiyomiyopati (DCM): Kalp kasının zayıflaması; öksürük, hızlı nefes, halsizlik ve karında şişlik.
• Sistinüri: Kalıtsal bir böbrek bozukluğu; sistin idrarda birikip mesane taşı oluşturur. Zorlanarak ve sık idrara çıkma, kanlı idrar veya hiç idrar yapamama, özellikle erkeklerde acildir. Ebeveynlerin DNA testi riski büyük ölçüde ortadan kaldırır.
• Sıcak çarpması: Aşırı soluma, koyu kırmızı dil, sendeleme ve kusma. Köpeği hemen serin bir yere alın, serin suyla ıslatın ve veterinere ulaşın.

Beslenme

Yetişkin bir Newfoundland (FCI standardına göre erkeklerde ortalama 68, dişilerde 54 kg) mamanın enerjisine ve hareketine göre günde kabaca 600-1.000 g kaliteli kuru mama tüketir. Kalın kürk kilo artışını gizler; kaburgaları elinizle kontrol edin.

• Yavru (2-24 ay): Dev ırk yavru maması. Yavaş büyüme kuraldır; aşırı kalori ve kalsiyum takviyesi eklem gelişimini bozar.
• Yetişkin: Günlük porsiyon iki veya üç öğüne bölünür.
• Kıdemli (6-7 yaş sonrası): Kalori azaltılır; eklem desteği veterinerle planlanır.

Mide dönmesi riskine karşı tek büyük öğün vermeyin, hızlı yiyen köpekte yavaş yeme kabı kullanın ve öğün öncesi ve sonrası yaklaşık bir saat hareketi sınırlayın. Sistinüri tanısı konmuş köpeklerde veterinerin önerdiği özel diyet ve bol su gerekir.

Bakım ve tüy

Su geçirmez, orta uzunlukta dış tüy ve yumuşak, sık alt tüyden oluşan çift kat kürk. Renkler siyah, kahverengi ve beyaz-siyahtır.

• Haftada en az 2-3 tarama; ilkbahar ve sonbaharda alt tüy dökümünde her gün.
• Kulak arkası, bacak arkaları ve kuyruk altı keçelenmeye yatkındır; düzenli kontrol edin.
• Yüzdükten sonra kürkü iyice kurulayın; alt tüyde kalan nem deri enfeksiyonuna yol açabilir.
• Tıraş etmeyin. Alt tüyü taramak serinlemeye yardım eder, tıraş ise deriyi güneşe ve sıcağa karşı korumasız bırakır.
• Sarkık kulaklar haftada bir kontrol edilip gerekirse temizlenmeli.
• Salya bezi evde her yerde bulunmalı.
• Tırnaklar 3-4 haftada bir kesilmeli.

Eğitim ve egzersiz

Günlük ihtiyaç 30-60 dakika yürüyüş ve mümkünse güvenli ortamda yüzmedir. Yüzme, eklemlere yük bindirmediği için bu ırk için ideal egzersizdir. Yazın yürüyüşü sabah erken veya akşam serinliğine kaydırın.

Öncelikler:

1. Erken sosyalleşme (8-16 hafta). İnsanlar, çocuklar, sesler ve diğer hayvanlar.
2. Tasmada çekmeden yürüme. 60 kiloluk bir köpek çektiğinde kontrol imkânsızdır; yavruyken öğretilmeli.
3. Sakin karşılama ve üzerine atlamama. Dev bir köpeğin sevgisi de devirebilir.
4. Bakıma alıştırma. Tarama, kurulama, kulak ve tırnak bakımını yavruyken oyunlaştırın.
5. Kontrollü büyüme. 18-24 aya kadar merdiven, yüksekten atlama ve uzun zorlayıcı yürüyüşten kaçının.

Newfoundland, su işi ve araba çekme gibi çalışma sporlarında da başarılıdır; bu aktiviteler hem zihin hem beden için tatmin edicidir.

Tarihçe

FCI standardına göre ırk, Newfoundland adasında yerli köpeklerden ve 1100'lü yıllardan sonra Vikinglerin getirdiği iri siyah "ayı köpeği"nden türemiştir. Avrupalı balıkçıların gelişiyle çeşitli ırklar ırkın şekillenmesine katkıda bulundu, ama temel özellikleri korundu.

1610'da adanın kolonileşmesi başladığında Newfoundland köpeği, sert iklime ve denizin zorluklarına dayanabilen yapısını büyük ölçüde kazanmıştı. Karada ağır yük çekiyor, denizde ise su ve cankurtaran köpeği olarak çalışıyordu.

Beyaz-siyah renkli çeşit ırk için tarihî önem taşır. Irk, bugün de birçok ülkede su kurtarma eğitimlerinde kullanılmakta, ama çoğunlukla yumuşak huylu bir aile köpeği olarak yaşamaktadır.