Akita

Akita size uygun mu?

Akita, Japonya'nın kuzeyinden gelen iri, güçlü ve ağırbaşlı bir köpek. Hachiko hikâyesiyle tanınan sadakati gerçektir, ama bu sadakat yalnızca ailesine yöneliktir. Yabancılara mesafeli, diğer köpeklere karşı çoğu zaman hoşgörüsüzdür. Akita, "herkesi seven büyük köpek" arayan biri için yanlış seçimdir.

Akita'nın sessizliği aldatıcıdır: az havlar, sakin durur, ama bir tehdit algıladığında hızlı ve kararlı tepki verir. Sahibinin bu tepkiyi önceden okuyabilmesi gerekir.

Sahiplenmeden önce

İki farklı Akita: Uluslararası köpek federasyonu FCI, 2006'dan beri Japon Akita (Akita Inu) ile Amerikan Akita'yı ayrı ırk olarak tanır. Amerikan tipi daha iri ve kemikli, siyah maske kabul edilir; Japon tipi daha hafif, tilkimsi yüzlüdür. Amerikan Kennel Club (AKC) ise hâlâ tek "Akita" adı altında kaydeder. Hangisini aldığınızı bilin; boyut ve görünüm farkı belirgindir.

Yetiştiriciden: Ebeveynlerin kalça ve dirsek değerlendirmesi, tiroid testi ve göz muayenesi sonuçlarını isteyin. Anne köpeği görün; aşırı çekingen veya saldırgan bir anne, yavru için uyarı işaretidir.

Yasal durum: Akita, Türkiye'de Tarım ve Orman Bakanlığı'nın tehlike arz eden ırklar listesinde yer almıyor. Ancak bazı ülkeler (örneğin İspanya) Akita Inu'yu lisans gerektiren ırklar arasında sayar; yurt dışına taşınma planınız varsa kontrol edin.

Sahiplendirme: Akitalar zaman zaman "baş edemedik" gerekçesiyle yeniden sahiplendirmeye düşer. Yetişkin bir Akita'nın diğer köpeklerle ve çocuklarla nasıl olduğunu önceden bilmek büyük avantajdır.

Karakter ve mizaç

Akita ağırbaşlı, cesur ve kendinden emindir. Ailesine derin bağlılık gösterir, ama bunu yapışkanlıkla değil sessiz bir yakınlıkla yapar. Genelde aynı odada olmak ister, sürekli ilgi beklemez.

Yabancılara karşı mesafeli ve değerlendiricidir. Evine gelen misafiri kabul etmesi zaman alır; zorlanması ters teper.

AKC ırk standardı Akita'nın diğer köpeklere, özellikle aynı cinsiyettekilere karşı hoşgörüsüz olabileceğini açıkça yazar. Köpek parkı bu ırk için uygun bir ortam değildir.

Bağımsızdır ve tekrarlı komutlardan sıkılır. Zekidir ama "neden yapayım" diye sorar. Kısa, ilgi çekici ve ödüllü eğitim işe yarar; baskı ise inatlaşmaya ve güven kaybına yol açar.

Kalın tüyü ve iri yapısı onu sevimli bir oyuncak ayı gibi gösterir; bu görüntü, çocukların ve yabancıların ona izinsiz sarılmaya çalışmasına yol açar. Akita buna her zaman hoşgörü göstermez; sınırları siz koruyun.

Sağlık sorunları ve ömür

Ortalama ömür genellikle 10-12 yıl olarak verilir; bazı kaynaklar 14 yıla kadar bildirir.

• Mide dönmesi (GDV): Derin göğüslü bu ırkta en acil durum. Kusmaya çalışıp kusamama, huzursuz dolaşma, aşırı salya, şişkin karın. Dakikalar-saatler içinde ölümcül olabilir; hemen veterinere gidin.
• Kalça displazisi: Arka bacaklarda topallama, kalkmakta ve merdivende zorlanma. Yavru döneminde kontrollü büyüme riski azaltır.
• Hipotiroidi: Kilo alma, halsizlik, sıcak yer arama, kuru tüy, tekrarlayan deri ve kulak enfeksiyonları. Kan testiyle tanı konur, ömür boyu ilaçla yönetilir.
• Sebase adenit: Deri bezlerinin iltihabı; tüy dökülmesi, pullanma, kepeklenme ve ikincil deri enfeksiyonları. Tedavisi yok, düzenli bakımla kontrol edilir.
• Uveodermatolojik sendrom (VKH benzeri): Akita'da bilinen bağışıklık kaynaklı hastalık. Gözde kızarıklık, sulanma, bulanıklık ve burun, dudak, göz çevresinde renk açılması. Göz belirtileri hızla körlüğe ilerleyebilir; gözde değişiklik fark eder etmez veterinere gidin.
• Göz sorunları: Mikroftalmi (küçük göz), entropiyon ve ilerleyici retina atrofisi görülür.
• Tarsal hiperekstansiyon: Arka bacaktaki topuk (tarsal) ekleminin öne doğru esnemesi; yürürken arka bacakta gevşeklik fark ederseniz muayene ettirin.

Akita'da bağışıklık sistemi kaynaklı hastalıklar (tiroidit, sebase adenit, uveit) bir arada görülebildiği için yıllık kontrolde kan testi ve göz muayenesi faydalıdır.

Beslenme

Yetişkin bir Akita (yaklaşık 32-55 kg) mamanın enerji değerine göre günde kabaca 400-700 g kaliteli kuru mama tüketir. Paket tablosunu başlangıç alın, kaburgaları elle hissedilecek kondisyonda tutun; kalın tüy fazla kiloyu gizler.

• Yavru (2-18 ay): Büyük ırk yavru maması. Büyüme hızını yavaşlatır, son boyu değiştirmez; eklem sorunlarının şiddetini azaltabilir. Kalsiyum takviyesi eklemeyin.
• Yetişkin: Günde iki, tercihen üç öğün. Küçük ve bölünmüş öğünler mide dönmesi riskine karşı önerilir.
• Kıdemli (7+ yaş): Kalori azaltılır, kilo ve eklem takibi yapılır.

Yemekten önce ve sonra en az bir saat ağır egzersiz yaptırmayın. Yemeği tek seferde hızla yiyen bireylerde yavaş yeme kabı kullanın.

Başka hayvan varsa ayrı odada besleyin; Akita yemeğini koruyabilir.

Bakım ve tüy

• Kalın çift kat tüy. Normal dönemde haftada en az bir, tercihen birkaç kez tarama.
• Yılda iki kez tüy değişiminde alt tüy topaklar halinde dökülür; bu haftalarda her gün alt tüy tarağı gerekir.
• Tıraş etmeyin. Çift kat tüy ısı yalıtımı sağlar; tıraş sıcaktan korumaz, deri sorunlarına yol açabilir.
• Banyo seyrek; alt tüyün tamamen kurutulması şart, nemli kalan tüy deri enfeksiyonuna zemin hazırlar.
• Tırnaklar ayda bir, kulaklar haftada bir kontrol.
• Türkiye yazı: Öğle sıcağında dışarı çıkarmayın, gölge ve serin zemin sağlayın. Hızlı soluma, sendeleme ve aşırı salya sıcak çarpması belirtisidir.

Eğitim ve egzersiz

Günlük ihtiyaç: uzun bir yürüyüş veya hafif koşu, toplamda 1-1,5 saat. Akita yorulmak için değil düzenli hareket ve zihinsel uğraş için egzersize ihtiyaç duyar.

Öncelikler:

1. Sosyalleşme (8-16 hafta ve sonrası). İnsanlar, sesler, ortamlar ve kontrollü, sakin köpek karşılaşmaları. Eksik sosyalleşme bu ırkta korumacılığı saldırganlığa çevirebilir.
2. Tasma disiplini. Yetişkin bir Akita'yı çekiştiği anda tutmak güç ister; çekmeme eğitimi yavru dönemde başlar.
3. Serbest bırakmama. Diğer köpeklere tepkisi ve av içgüdüsü nedeniyle çitsiz alanda serbest bırakılması risklidir.
4. Kontrollü misafir kabulü. Kapı açıldığında belirli bir yere gitme gibi rutinler oluşturun.
5. Elle muayeneye alışma. Diş, kulak, pati kontrolü; iri bir köpekte veteriner ziyaretini güvenli kılar.

Sert yöntemler Akita'da işe yaramaz ve tehlikelidir; köpek güvenini kaybeder ve savunmaya geçebilir. Sakin, tutarlı ve kararlı bir lider olmak gerekir.

Tarihçe

Akita'nın kökeni Japonya'nın kuzeyindeki dağlık Tohoku bölgesine, ayı, yaban domuzu ve dağ keçisi avında kullanılan Matagi köpeklerine uzanır. Edo döneminde bölgedeki Satake klanının bu köpekleri dövüşlerde de kullandığı bildirilir.

1931'de Japonya'nın doğal anıtı ilan edildi. 1920'lerde sahibini öldükten sonra yıllarca Shibuya istasyonunda bekleyen Hachiko, ırkı dünyaya tanıttı.

İkinci Dünya Savaşı'nda ırk neredeyse yok oldu; bazı yetiştiriciler köpekleri Alman Çoban Köpekleriyle karıştırarak korumaya çalıştı. Savaş sonrası Japonya'da "Japon görünümüne" dönüş hedeflenirken Amerika'ya götürülen köpeklerden daha iri ve kemikli bir hat gelişti. Helen Keller 1937'de bir Akita'yı Amerika'ya götürerek ırkın tanınmasına katkı sağladı. İki hat zamanla ayrıştı ve FCI 2006'da Amerikan Akita'yı ayrı ırk olarak kabul etti.