Himalayan

Himalayan size uygun mu?

Himalayan, İran kedisinin gövdesini ve uzun kürkünü Siyam kedisinin renkli uçları (colorpoint) ve mavi gözleriyle birleştiren bir ırktır. Birçok kedi federasyonu onu ayrı bir ırk değil, İran kedisinin renkli uçlu bir çeşidi olarak kaydeder. Sakin, tatlı ve kucak seven bir kedidir; İran kedisinden biraz daha hareketli olduğu söylenir. Ama sağlık ve bakım yükü İran kedisiyle aynıdır: her gün tarama, her gün yüz temizliği ve basık yüzün getirdiği riskler.

En gerçekçi soru: bir kedinin her gün taranmasına, gözlerinin silinmesine ve yaz sıcağında serin tutulmasına yıllarca vakit ayırabilecek misiniz? Himalayan'ı güzelliği için değil, bu rutini kabul ettiğiniz için seçin.

Sahiplenmeden önce

Yüz tipi, alacağınız en önemli karardır. Himalayan'da "doll face" denen daha uzun burunlu tip ile "peke-face" ya da "ultra" denen aşırı basık tip bulunur. Bilimsel çalışmalar, İran tipi kedilerde yüz basıklığı arttıkça gözün kemik yuvanın dışında kalan kısmının büyüdüğünü, dişlerin daha çok çapraşıklaştığını ve burun yollarının daraldığını gösteriyor. Burnu gözlerin arasına gömülmüş, burun delikleri yarık gibi görünen yavrulardan kaçının; burun deliklerinin açık olduğunu ve yavrunun sessizce nefes aldığını kontrol edin.

PKD genetik testi isteyin. Polikistik böbrek hastalığı İran kedisi ve ondan türeyen ırklarda yaygındır ve baskın kalıtılır: tek bir ebeveynde gen olması bile yavruların önemli bir kısmının hasta doğmasına yeter; geni taşıyan her kedide zamanla kist gelişir. Her iki ebeveynin negatif test sonucunu yazılı olarak görün. Ebeveynlerin kalp muayenesini de sorun.

Türkiye'de kediler için ırk bazlı bir yasak bulunmuyor. Bakım yükü nedeniyle Himalayan ve İran melezleri zaman zaman barınaklara ve sahiplendirme ilanlarına düşer; yetişkin bir kediyi sahiplenirken göz, burun ve böbrek kontrolünü ilk hafta yaptırın.

Karakter ve mizaç

Himalayan nazik, sessiz ve tatlı huyludur. Siyam'ın sesli ve talepkâr yapısını değil, İran kedisinin yumuşak sesini almıştır; isteklerini melodik, kısa seslerle belirtir.

Enerji düzeyi düşük ile orta arasındadır. Oyunu sever ama kısa süreli; yükseklere tırmanmaktansa kucakta veya yumuşak bir minderde vakit geçirmeyi tercih eder.

Misafirlere karşı kibar ama mesafelidir. Sakin ortam ister; kalabalık ve gürültü onu saklanmaya iter.

Sessiz mizacı nedeniyle rahatsızlığını belli etmeyebilir. Nefes sesinde, göz akıntısında, iştahta veya kum kabı alışkanlığındaki değişiklikleri düzenli gözlemleyin.

Sağlık sorunları ve ömür

Kaynaklarda ömür için verilen aralık geniştir (yaklaşık 9-15 yıl, bazı kaynaklarda daha uzun); yüz tipi ve PKD durumu ömrü doğrudan etkiler.

• Brakisefali (basık yüz) ve solunum: Dar burun delikleri, sıkışmış burun içi yapıları ve uzun yumuşak damak hava akışını zorlaştırır. Sesli nefes, horlama, ağızdan nefes alma, egzersiz ve sıcak toleransında düşüklük görülür. Ağızdan nefes alan veya dili dışarıda soluyan bir Himalayan acil veteriner vakasıdır.
• Göz akıntısı ve gözyaşı kanalı: Basık yüzde gözyaşı kanalı kıvrılıp daralır; gözyaşı dışarı taşar. Göz altında kahverengi leke, nemli ve tahriş olmuş deri tipiktir. Akıntı sarı-yeşil olursa veya kedi gözünü kısıyorsa veterinere gidin.
• Kornea sorunları ve sekestrum: Göz yuvadan daha çok dışarıda olduğu için kornea kurumaya, çizilmeye ve ülsere açıktır. İran, Himalayan ve Egzotik ırklarında korneada kahverengi-siyah sert leke (sekestrum) belirgin şekilde yatkınlık gösterir ve kalıtsal bileşeni güçlüdür. Gözde renk değişikliği, sulanma, kısma görürseniz aynı gün muayene önerilir.
• Polikistik böbrek hastalığı (PKD): Böbreklerde doğuştan kistler oluşur ve yıllar içinde büyür. Belirtiler çoğunlukla orta yaşta başlar: çok su içme, çok idrar, iştahsızlık, kilo kaybı, kusma. Ultrason ve genetik testle erken tanı konabilir; tedavisi yoktur ama diyet ve destekle ilerleme yavaşlatılabilir.
• Diş çapraşıklığı: Kısa çenede dişler sıkışır ve yer değiştirir; diş taşı ve dişeti hastalığı hızlanır. Yemeği ağızdan düşürme, tek taraflı çiğneme belirtidir.
• Sıcak çarpması: Kısa burun ve kalın kürk birleşimi Türkiye yazlarında gerçek bir risktir. Hızlı soluma, halsizlik ve ağızdan nefes görülürse kediyi serinletip hemen veterinere götürün.

Beslenme

Yetişkin bir Himalayan (yaklaşık 3,5-5,5 kg) günde yaklaşık 45-65 g kuru mamaya karşılık gelen enerjiye ihtiyaç duyar; porsiyonu vücut kondisyonuna göre ayarlayın.

• Yavru (2-12 ay): Yavru maması, günde 3-4 öğün.
• Yetişkin: Yüksek proteinli, ölçülü porsiyon. Tane şekli önemlidir: basık yüzlü kediler yuvarlak küçük taneleri almakta zorlanır; İran tipi kediler için tasarlanmış badem veya farklı şekilli taneler ya da yaş mama işi kolaylaştırır.
• Kıdemli (7+ yaş): PKD riski nedeniyle yılda en az bir kez kan ve idrar kontrolü.

Su tüketimi kritik: yaş mama, çeşme tipi suluk ve geniş, sığ su kapları kullanın. Derin kaplar basık yüzlü kedide burnu ıslatır ve içmeyi caydırabilir. Yemekten sonra ağız çevresini silin.

Bakım ve tüy

• Her gün tarama. Uzun ve yoğun alt tüy birkaç günde keçelenir. Metal tarak ve geniş dişli fırça gerekir.
• En çok keçe koltuk altı, kulak arkası, karın ve arka bacak içinde oluşur.
• Gözler her gün silinmeli. Nemli, temiz bir pamukla, her göz için ayrı pamuk kullanarak.
• Burun üstü kıvrım kuru tutulmalı; nem deri tahrişine yol açar.
• Banyo 4-6 haftada bir, ardından kürk tamamen kurutulmalı.
• Arka bölge tüylerinin kısa tutulması dışkı bulaşmasını önler.
• Tırnaklar 2-3 haftada bir, dişler haftada birkaç kez.

Renkli uç geni ısıya duyarlıdır: vücudun serin bölgeleri koyulaşır. Tıraş edilen bölgede tüy daha koyu çıkabilir; bu zararsızdır.

Yaşam alanı ve zenginleştirme

1. Serinlik. Yazın serin bir oda, seramik zemin, gölge. Klima bu ırk için lüks değil, sağlık önlemidir.
2. Alçak ve yumuşak alanlar. Yüksek kedi ağacı yerine geniş ve alçak raflar, yumuşak minderler.
3. Ölçülü oyun. Günde iki kez 10 dakikalık sakin oyun; nefesi zorlanıyorsa oyunu kesin.
4. Geniş kum kabı. Düşük kenarlı, geniş kap; toz yapmayan kum solunumu korur.
5. Sessiz köşe. Gürültüden uzak, kendine ait bir alan.

İç mekân kedisi olarak yaşamalıdır; kürk dışarıda hızla kirlenir, sıcak da ayrı bir tehlikedir.

Tarihçe

Uzun tüylü ve renkli uçlu bir kedi elde etme denemeleri 1930'larda ABD'de Harvard Üniversitesi'nde genetik çalışmalar olarak başladı; sonuçlar 1936'da yayımlandı. Aynı dönemde İngiltere'de yetiştiriciler de İran ve Siyam kedilerini çiftleştirerek benzer bir hat üzerinde çalıştı.

İngiliz yetiştirici Brian Sterling-Webb'in çalışmalarıyla ırk 1955'te İngiltere'de "Longhaired Colourpoint" adıyla tanındı. Amerika'da CFA 1957'de "Himalayan" adıyla kabul etti; ad, tavşan gibi başka hayvanlarda da "Himalaya deseni" diye anılan renkli uç deseninden gelir.

1984'te CFA, Himalayan'ı İran kedisinin bir renk bölümü olarak yeniden sınıflandırdı. Bugün kayıt kuruluşlarının çoğu onu İran grubunun parçası sayar. Himalayan da İran kedisi gibi 20. yüzyılda giderek daha basık yüzlü tiplere doğru seçildi; son yıllarda daha ılımlı yüz yapısına dönüş, hayvan refahı açısından önerilen yöndür.