American Shorthair

Amerikan Kısa Tüylü Kedi size uygun mu?

Amerikan Kısa Tüylü (American Shorthair), kökeni Kuzey Amerika'ya göç eden gemilerdeki fare avcısı kedilere dayanan, sağlam yapılı, dengeli mizaçlı bir ırktır. Sevecen ama yapışkan değildir; oyunu sever ama kendi kendini de oyalayabilir. Gösterişli bir özelliği yoktur ve bu tam da tercih edilme nedenidir: "normal bir kedi" arayan aileler için kolay bir yol arkadaşıdır.

Sahiplenmeden önce

Türkiye'de gerçek, soy kütüklü Amerikan Kısa Tüylü nadir görülür. Gümüş zemin üzerine koyu klasik tekir deseni bu ırkla özdeşleşmiştir; ancak aynı desen melez ev kedilerinde de sık görülür. İlanlarda "American Shorthair" diye satılan pek çok kedi aslında melezdir veya British Shorthair ile karıştırılır. Soy kütüğü (CFA veya TICA gibi bir birlikten) olmayan bir yavru için ırk iddiasına güvenmeyin.

Yetiştiriciden alacaksanız şunları isteyin:

• Ebeveynlerin soy kütüğü.
• Ebeveynlerde kalp ultrasonu (ekokardiyografi) sonuçları; HKM taraması için.
• PKD açısından test sonucu (genetik test veya ultrason).
• Yavrunun en az 12 haftalık, aşıları başlamış olarak teslim edilmesi.

Irk görünümünü sevip soy kütüğü umursamıyorsanız, benzer desende bir melez kediyi barınaktan sahiplenmek de mükemmel bir seçenektir. Hangisini seçerseniz seçin, Türkiye'de sahipli kedilerin mikroçip takılıp PETVET sistemine kaydedilmesi zorunludur.

Karakter ve mizaç

CFA bu ırkı "dengeli mizaçlı" olarak tanımlar. Gündelik hayatta bu şu anlama gelir:

• Sevecen ama bağımsız: Sahibinin yakınında olmayı sever, fakat sürekli kucak istemez. Kucağa alınmaktan çok yanınıza oturmayı tercih eden bireyler yaygındır.
• Oyuncu: Etkileşimli oyunlara isteyerek katılır; av dürtüsü atalarından gelir.
• Kendi kendine yeter: Siz evde yokken kendini oyalayabilecek kadar bağımsızdır.
• Sakin: Aşırı sesli değildir; yeni ortamlara ve rutin değişikliklerine görece iyi uyum sağlar.

Fare avcısı geçmişi hâlâ belirgindir: evde hamster, muhabbet kuşu gibi küçük hayvanlar varsa kafesleri güvenli olmalı ve kedi gözetimsiz bırakılmamalıdır.

Sağlık sorunları ve ömür

Genel olarak sağlam bir ırktır ve CFA, ırkın şu anda bilinen ırka özgü bir sağlık sorunuyla öne çıkmadığını belirtir. Yine de dikkat edilmesi gerekenler:

• Hipertrofik kardiyomiyopati (HKM): Cornell Feline Health Center, Amerikan Kısa Tüylü'yü HKM'ye yatkın ırklar arasında sayar. CFA ise 1980-90'larda görülen vakaların önleyici taramalar sayesinde büyük ölçüde azaldığını belirtir. Kaynaklar arasındaki bu fark nedeniyle ebeveyn taraması istemek hâlâ mantıklıdır. Belirtiler: hızlı veya zor nefes alma, ağızdan soluma, halsizlik; en ağır durumda pıhtıya bağlı ani arka bacak felci. Bu belirtiler acildir.
• Polikistik böbrek hastalığı (PKD): Japonya'da yapılan bir çalışmada bu ırkta PKD mutasyonu taşıyan bireyler bildirilmiştir. Belirtiler genellikle orta yaşta başlar: çok su içme, sık idrar, kilo kaybı, iştahsızlık, kusma. Kesin tanı ultrasonla konur.
• Obezite: İri gövde ve iyi iştah birleşince kilo kolayca artar; obezite diyabet ve eklem sorunları riskini yükseltir.
• Diş ve dişeti hastalığı: Ağız kokusu, dişeti kızarıklığı, tek taraftan çiğneme.
• Erkeklerde idrar yolu sorunları: Sık kum kabına gidip az idrar yapan, ıkınan bir erkek kedi aynı gün veterinere götürülmelidir.

Ömür konusunda ırka özgü güvenilir bir çalışma bulamadık. Popüler ırk rehberleri genellikle 15 yıl ve üzerini verir; iyi bakılan, kilosu kontrol altındaki bireylerin uzun yaşadığı bilinse de bu aralığı veriyle doğrulanmış kabul etmeyin.

Beslenme

Irk kaynaklarına göre erkekler yaklaşık 5-7 kg, dişiler 2,5-5,5 kg arasındadır. Erkekler belirgin şekilde iridir.

• Yavru (2-12 ay): Yavru maması, günde 3-4 öğün. Yavruyu aşırı besleyerek iri yapmaya çalışmayın; hızlı kilo alımı ileride obeziteye zemin hazırlar.
• Yetişkin: Et bazlı, yüksek proteinli tam mama. Günlük miktarı paketteki tabloyla başlatın, kaburgaları hafif bastırınca hissedebileceğiniz kondisyonu hedefleyin.
• Kısırlaştırılmış yetişkin: Enerji ihtiyacı düşer; mamayı tartarak verin.
• Kıdemli (8+ yaş): Yılda bir kan ve idrar tahlili; böbrek değerlerini ve kiloyu takip edin.

Mamayı serbest bırakmak yerine öğünlere bölün; bu ırkta "kap hep dolu" yöntemi hızla kilo aldırır. Yaş mama ve çeşme tipi suluk su tüketimini artırır.

Bakım ve tüy

CFA'nın tarifine göre tüy kısa, kalın, eşit dağılımlı ve sert dokuludur. Bakımı kolaydır ama tüy döker.

• Haftada birkaç kez, döküm döneminde her gün tel fırça veya tarama eldiveniyle tarama.
• Kışın kalınlaşan tüy ilkbaharda yoğun dökülür; bu dönemde tüy yumağı artabilir.
• Banyo nadiren gerekir.
• Tırnaklar 2-3 haftada bir, dişler haftada birkaç kez fırçalanmalı.
• Tarama sırasında kilo kontrolü de yapın: kaburgalar ve bel çizgisi.

Yaşam alanı ve zenginleştirme

1. Sağlam kedi ağacı. İri ve ağır bir kedi için geniş tabanlı, devrilmeyen modeller seçin.
2. Av oyunu. Günde iki kez 10-15 dakika olta tipi oyuncak; hem av dürtüsünü hem kilo kontrolünü karşılar.
3. Mama bulmacaları. Kuru mamanın bir kısmını oyuncak içinden vermek yemeyi yavaşlatır.
4. Pencere önü. Kuş izlemek bu ırk için güçlü bir uyarandır; pencereler fileli olsun.
5. Kum kabı. İri gövdeye uygun geniş kap; kedi sayısı + 1.
6. Yaz serinliği. Yoğun tüylü bir kedi için serin bir oda ve birden fazla su kabı.

Tarihçe

Avrupa'dan Kuzey Amerika'ya giden yerleşimciler, gemilerdeki erzakı farelerden korumak için kedileri de yanlarında götürdü. Bu gemi kedileri yeni kıtada çiftliklerde ve evlerde çalışan kedilere dönüştü; zamanla güçlü, dayanıklı ve yoğun tüylü bir tip ortaya çıktı.

Irk, 1895'te ABD'deki ilk kedi sergilerinde yer aldı ve 1906'da CFA'nın tanıdığı ilk beş ırktan biri oldu. Başta "Domestic Shorthair" (evcil kısa tüylü) adıyla anıldı; sıradan sokak kedilerinden ayrılan soy kütüklü bir ırk olduğunu vurgulamak için 1966'da adı American Shorthair olarak değiştirildi.

Bugün CFA ve TICA standartlarında tanınmış, 80'i aşkın renk ve desen çeşidi olan bir ırktır. En bilinen renk ise gümüş klasik tekirdir.