Konur Papağanı (Conure)

Konur papağanı size uygun mu?

"Konur" (conure), Orta ve Güney Amerika'ya özgü, uzun kuyruklu küçük-orta boy papağanların ortak adıdır. Türkiye'de en çok yeşil yanaklı konur (Pyrrhura molinae) ve güneş konuru (Aratinga solstitialis) beslenir. Oyuncu, sokulgan ve çok zeki kuşlardır; ama iki gerçeği baştan kabul etmek gerekir: çok gürültülü olabilirler ve onlarca yıl yaşarlar.

Konur almadan önce en az bir kez yetişkin bir konuru sabah ve akşam saatlerinde dinlemenizi öneririz. Ses sizin ya da komşularınız için sorun olacaksa, bunu kuş eve gelmeden öğrenmek herkes için daha iyidir.

Sahiplenmeden önce

Önemli: Türkiye'de kanatlı hayvanlarla ilgilenen veteriner sayısı sınırlıdır. Yakınınızda papağan bakan bir egzotik hayvan kliniği olup olmadığını önceden öğrenin.

Yasal durum ve kaynak: Konurlar, tüm papağanlar gibi (muhabbet kuşu, sultan papağanı, şeftali yüzlü cennet papağanı ve yeşil papağan hariç) CITES Ek-II kapsamındadır. Türkiye'deki yönetmelik, bu türlerin yasal yollarla elde edildiğinin fatura, üretici belgesi ve CITES belgesi gibi evraklarla gösterilmesini esas alır. Kuşu, üretimini belgeleyebilen bir yetiştiriciden veya belgeli devirle alın.

Güneş konuru özelinde: Bu tür doğada IUCN tarafından "tehlikede" (Endangered) olarak sınıflandırılmıştır. Yabani popülasyonu 2021 itibarıyla 2.500 bireyin altında tahmin edilmekte, en büyük tehdit ise evcil hayvan ticareti için yakalanmadır. Kaynağı belirsiz, "ithal" diye sunulan kuşlar bu ticareti besleyebilir. Yalnızca kafeste üretilmiş, belgeli kuş tercih edin.

Diğer kontrol listesi:

• Kuşu evdeki kuşlarla tanıştırmadan önce veteriner kontrolü ve gerekirse PBFD ve klamidya testleri yaptırın.
• Elde büyütülmüş, genç ve insanla sosyalleşmiş kuşlar ev hayatına daha kolay uyum sağlar.
• Çoğu türde dişi ve erkek dıştan ayırt edilemez; cinsiyet DNA testiyle belirlenir.
• Bakamayacağınız bir gün gelirse kuşun nereye gideceğini düşünün; bu kuş sizden uzun yaşayabilir.

Karakter ve sosyal ihtiyaçlar

Konurlar sokulgan, meraklı ve biraz haylaz kuşlardır. İnsan ailesini sürüsü sayar ve günün büyük bölümünü sizinle geçirmek ister; omuzda gezmeye, kazak yakasına girmeye, saçla oynamaya bayılırlar. İyi sosyalleşmiş bir konur çok sevecendir.

Ses: Konurların kelime dağarcığı genellikle sınırlıdır, ama yüksek sesle çığlık atmalarıyla tanınırlar. Sabah ve akşam alacakaranlığında bağırmak doğal davranıştır ve tamamen engellenemez. İlgi için bağıran kuşa bağırarak veya koşarak karşılık vermek davranışı pekiştirir.

Isırma ve kemirme: İstediğini alamadığında çimdikleyebilir. Güçlü bir kemirme dürtüsü vardır; kablo, mobilya kenarı ve kitaplar hedef olabilir.

Diğer kuşlar: Sürü kuşu oldukları için genellikle diğer kuşlarla iyi geçinirler; ama küçük kuşlarla (muhabbet kuşu, kanarya) denetimsiz bırakılmamalıdır.

Kafes ve yaşam alanı

• Boyut: Veteriner kaynakları en az yaklaşık 60x60x90 cm öneriyor; güneş konuru gibi büyük türler için daha büyüğü tercih edilmelidir.
• Tel: Kuşun başını sıkıştıramayacağı aralıkta, sağlam ve çinko/kurşun içermeyen malzemeden.
• Tünek: Farklı çaplarda doğal ahşap tünekler.
• Oyuncak: Kemirilebilir ahşap, deri, karton ve gazete oyuncakları; yem bulmacaları. Düzenli değiştirin.
• Uyku kutusu/battaniye: Birçok konur saklanarak uyumayı sever; ancak dişilerde yumurtlamayı tetikleyebileceği için kullanımını veterinerinizle değerlendirin.
• Serbest zaman: Günde birkaç saat kafes dışında, denetim altında. Kablolar, açık pencereler, sıcak ocak ve tavan vantilatörü tehlikedir.
• Konum: Ailenin vakit geçirdiği odada, cereyansız, doğrudan güneş almayan bir yer. Yazın balkonda güneşte bırakmayın.

Beslenme

• Temel: Kaliteli papağan peleti diyetin temelini oluşturmalıdır.
• Taze sebze ve meyve: Koyu yeşil yapraklılar, havuç, brokoli, dolmalık biber her gün; meyve daha az miktarda.
• Tohum: Günde 1-2 çay kaşığı ile sınırlı; ödül ve eğitim aracı olarak.
• Kalsiyum ve K vitamini: Koyu yeşil yapraklı sebzeler her ikisini de sağlar; bu, konurlarda görülen kanama sendromu açısından da önemlidir.
• Su: Her gün taze; konurlar yemlerini suya batırmayı sevdiği için su kabı günde birkaç kez kontrol edilmelidir.

Zehirli olanlar: avokado (ölümcül), çikolata, kafein, alkol, tuz, soğan, sarımsak, meyve çekirdekleri.

Ev içi tehlikeler: yapışkan olmayan tava (PTFE gazı), sigara dumanı, aerosol ve koku çubukları; kemirme alışkanlığı nedeniyle kurşun ve çinko içeren eski boya, takı, perde ağırlıkları ve metal parçalar.

Sağlık ve yaşam süresi

Konurların ortalama ömrü türe göre değişir. Veteriner kaynakları 15-20 yıl ile 20-35 yıl arasında değişen aralıklar verir; güneş konuru kafeste 15-30 yıl yaşayabilir. Boyu yeşil yanaklıda yaklaşık 25 cm, güneş konurunda yaklaşık 30 cm; ağırlık Pyrrhura türlerinde 55-70 gram, Aratinga türlerinde 100-200 gram arasındadır. Yılda bir veteriner kontrolü önerilir.

Konurlarda öne çıkan sorunlar:

• Konur kanama sendromu: Özellikle Aratinga cinsi (güneş, jenday) konurlarda görülür. Ani halsizlik, burundan kan gelmesi, kan kusma veya kanlı dışkı, küçük yaralardan durmayan kanama. Nedeni tam bilinmemekle birlikte düşük kan kalsiyumu ve K vitamini ile ilişkilendirilir. Acil durumdur.
• Proventriküler dilatasyon hastalığı (PDD, kuş bornavirüsü): Konurlar bu hastalıktan en çok etkilenen türler arasındadır. Kronik kilo kaybı, dışkıda sindirilmemiş tohum, kusma; ileri evrede sinirsel belirtiler.
• Pacheco hastalığı: Konurları da etkileyen bir herpes virüsü; çoğu zaman belirti vermeden ani ölüme yol açar. Yeni kuş karantinası en iyi korunmadır.
• PBFD (gaga ve tüy hastalığı) ve polyomavirüs: Tüylerde bozukluk, dökülme, gagada deformasyon; genç kuşlarda ani ölüm.
• Tüy yolma: Can sıkıntısı, yalnızlık ve uyku eksikliğiyle ilişkilidir; önce tıbbi nedenler ekarte edilmelidir.
• Dişilerde yumurta tıkanması ve üreme sistemi hastalıkları: Kabarık oturma, ıkınma, karında şişlik.
• Ağır metal zehirlenmesi: Kurşun veya çinko içeren eşyaları kemirmekle olur; halsizlik, kusma, yeşil ishal, titreme.

Evcilleştirme ve eğitim

Konurlar zekidir ve ödüllü eğitime iyi yanıt verir.

1. Alışma (1-2 hafta). Kafesin yanında sakin vakit geçirin, sevdiği bir ödülü telden verin.
2. Parmağa çıkma. Parmağınızı göğsünün alt kısmına dayayıp kısa bir komutla ("gel") ödüllendirin.
3. Hedef eğitimi. Bir çubuğun ucuna gagayla dokunmayı ödüllendirmek; kafese girme, taşıma kutusuna girme gibi davranışların temelidir.
4. Çığlığı yönetme. Kuş sessizken ilgi ve ödül verin; bağırırken tepki vermeyin. Günlük düzenli etkileşim ve yeterli oyuncak çığlığı belirgin şekilde azaltır.
5. Isırmaya tepki. Elinizi hızla çekmeyin, bağırmayın; kısa bir süre etkileşimi kesin.
6. Uyku. Karanlık ve sessiz bir gece rutini, huysuzluğu ve çığlığı azaltmaya yardım eder.

Kanat kesme tartışmalıdır; güvenliği kanat keserek değil, ortamı düzenleyerek sağlayın.

Tarihçe ve doğadaki hali

Konurlar Meksika'dan Orta ve Güney Amerika'ya kadar geniş bir alanda yaşayan, birkaç cinse dağılmış onlarca papağan türünü kapsar. Doğada sürüler halinde dolaşır, tohum, meyve ve çiçekle beslenirler.

Güneş konuru kuzeydoğu Güney Amerika'ya, özellikle Guyana ve Brezilya'nın Roraima eyaletine özgüdür. Parlak sarı-turuncu tüyleri onu kafes kuşu ticaretinin en çok aranan türlerinden biri yaptı; kısa sürede on binlerce kuş ihraç edildi ve tür, dağılım alanının büyük kısmında yok oldu. Bugün koruma çalışmalarıyla Guyana'da toparlanma işaretleri görülüyor. Evinizdeki bir konurun kafeste üretilmiş olması, bu hikâyenin tekrarlanmaması için verebileceğiniz en somut katkıdır.