Amazon Papağanı

Amazon papağanı size uygun mu?

Amazon papağanı, canlı renkleri, sokulganlığı ve konuşma yeteneğiyle en popüler büyük papağan türlerinden biridir. Veteriner kaynakları onları "tıknaz yapılı, orta boy, çok sosyal" kuşlar olarak tanımlar; genellikle ailenin bir bireyine sıkı sıkıya bağlanır. Bu güzel yanının bir bedeli var: uzun ömür, güçlü ses ve bazen beklenmedik agresiflik.

Karar vermeden önce şunu bilin: bu tür, ilgiye aç ve zeki bir kuş. Zaman ayıramayacaksanız iyi bir eş olmaz.

Sahiplenmeden önce

Amazon cinsi (Amazona), Meksika, Orta Amerika, Güney Amerika ve Batı Hint Adaları'na özgü onlarca türü kapsar; çift sarı başlı, sarı ensesi, mavi alınlı ve turuncu kanatlı Amazon en yaygın evcil olanlardır. Tür farkına göre boy ve ağırlık değişir; genel olarak orta-büyük gövdeli, tıknaz yapılı ve kısa, küt kuyrukludur.

Ömür meselesi: Kaynaklarda Amazon papağanlarının iyi bakımda 40-60 yıl, hatta bazı bireylerde daha uzun yaşadığı bildirilir. Bu, kuşun sizden sonra kime kalacağını bugünden düşünmenizi gerektirir.

Avian veteriner: Türkiye'de kanatlı hayvanlara bakan veteriner sayısı sınırlıdır. Yeni kuşu edinir edinmez, ilk hafta içinde bir kanatlı veterinerine muayene ettirin.

Yasal durum: Amazon cinsindeki türlerin tamamı papağan takımının genel kuralı gereği en az CITES Ek II kapsamındadır; nesli en çok tehlikede olan bazı türler (ör. Kübalı Amazon, Puerto Riko Amazonu, sarı başlı bazı alt türler) Ek I'dedir. Evcil olarak en yaygın tutulan mavi alınlı Amazon Ek II'dedir. Türkiye, CITES'e taraf bir ülke olarak Ek I ve Ek II türlerinin bulundurulmasında, ithalatında ve ihracatında ilgili idareden alınmış CITES belgesi ve yasal üretici/menşe kaydı arar; belgesiz kuş bulundurma denetimlerde el koymayla sonuçlanabilir. Güncel uygulamayı bulunduğunuz ildeki Doğa Koruma ve Milli Parklar şube müdürlüğünden teyit edin.

Kaçak kuş almayın: Kapalı ayak halkası olmayan, kökeni belirsiz bir Amazon papağanı doğadan yasa dışı yakalanmış olabilir. Habitat kaybıyla birlikte kafes kuşu ticareti, birçok Amazon türünün en büyük tehdididir.

Karakter ve sosyal ihtiyaçlar

Amazon papağanları çok kişilikli ve etkileşimli kuşlardır. VCA kaynaklarına göre genellikle ailenin tek bir bireyine sıkı bağlanır; bu durum zaman zaman diğer aile bireylerine karşı kıskançlık ve saldırganlığa yol açabilir.

• Konuşma: Geniş bir mimikleme yeteneğine sahiptir; kelime, şarkı, ıslık, hapşırık, telefon veya mikrodalga sesi gibi elektronik sesleri taklit edebilir. Mavi alınlı, sarı enseli ve çift sarı başlı Amazon türleri konuşma yeteneğiyle öne çıkar.
• Ses: Özellikle sabah erken ve akşamüzeri yüksek sesle bağırma eğilimindedir; bu apartman yaşamını zorlaştırır.
• Ruh hali uyarısı: Heyecanlandığında veya rahatsız olduğunda gözbebeklerini hızla daraltıp genişletir ("flashing"). Bu anlarda ısırma riski artar; kuşu bu haldeyken sıkıştırmayın.
• Oyun ve kemirme: Tırmanmayı ve kemirmeyi çok sever. Zehirsiz dal ve papağana uygun oyuncaklarla saatlerce oyalanabilir.

Kafes ve yaşam alanı

• Boyut: Kanatlarını açıp rahatça tünekler arası hareket edebileceği geniş bir kafes; günlük kafes dışı zaman şarttır.
• Sağlamlık: Güçlü gagası ince malzemeleri kolayca tahrip eder; sağlam, uygun tel aralıklı bir kafes seçin.
• Oyuncak: Kemirilebilir ahşap dal, karton, deri ve ip; düzenli değiştirilmeli.
• Konum: Ailenin yaşam alanında, cereyansız ve doğrudan güneş almayan bir köşe. Mutfak, teflon tava buharı nedeniyle kesinlikle uygun değil.
• Serbest zaman: Günde birkaç saat gözetim altında kafes dışı zaman, hem fiziksel hem zihinsel sağlık için gereklidir.

Beslenme

• Temel: Kuş için formüle edilmiş pelet, günlük beslenmenin temeli olmalı.
• Sebze: Koyu yeşil yapraklılar, havuç, brokoli, biber, kabak; her gün taze verilmeli.
• Meyve ve tohum: Az miktarda, ödül olarak. Amazon papağanları kilo almaya yatkındır; yağlı tohum ve kuruyemiş sınırlı tutulmalı.
• Su: Her gün taze ve temiz.

Zehirli olanlar: avokado, çikolata, kafein, alkol, tuz, soğan, sarımsak, meyve çekirdekleri.

Ev içi tehlikeler: aşırı ısınan yapışkan olmayan tava kaplaması (PTFE gazı), aerosol sprey, kokulu mum, sigara dumanı.

Sağlık ve yaşam süresi

Kaynaklarda ömür genelde 40-60 yıl, iyi bakımda daha uzun olarak geçer. Amazon papağanları için yılda iki kez veteriner kontrolü önerilir; bu ziyaretlerde fiziksel muayene, gerekirse gaga/tırnak/tüy bakımı ve laboratuvar testleri yapılır.

• Obezite ve yağlı karaciğer hastalığı: Tohum ve yağlı yemek ağırlıklı beslenmenin sonucudur; en sık görülen sağlık sorunlarından biridir. Halsizlik, tüylenmede bozulma ve karında şişkinlik belirtileri veterinere gitme sebebidir.
• İç papillomatozis: MSD Veteriner El Kitabı'na göre Amazon papağanları, aralar ve konurlarda görülen, papağan herpesvirüsünün neden olduğu bu hastalıkta ağız ve kloaka çevresinde karnabahar görünümlü pembe kitleler oluşur; dışkıda kan veya kloakadan doku sarkması belirtisidir. Stres tetikleyici olabilir.
• Pacheco hastalığı: Aynı herpesvirüsün neden olduğu, karaciğeri tutan ölümcül bir enfeksiyondur; ishal, yeşil dışkı, halsizlik ve kusma ile seyreder. Yeni kuşu karantinaya almak bulaşmayı önler.
• Tüy yolma (tüy tahrip davranışı): Stres, can sıkıntısı, hormonal hayal kırıklığı ve kötü beslenme tetikleyebilir. Çıplak bölge fark ettiğinizde önce tıbbi nedenler dışlanmalı.
• Solunum sorunları: Hava kalitesi düşük ortamlarda ve aşırı kilolu bireylerde daha sık görülür; hırıltı veya açık gagayla nefes alma acil durumdur.

Kabarık oturma, iştahsızlık, dışkıda değişiklik veya davranış değişikliği fark ederseniz beklemeyin.

Evcilleştirme ve eğitim

1. Genç kuşla başlayın. Yavru veya elle büyütülmüş kuşlar, yetişkin ve yabani yakalanmış bireylere göre çok daha kolay evcilleşir.
2. Erken sosyalleştirin. Farklı insanlar, sesler, evcil hayvanlar ve durumlarla erken tanıştırmak dengeli bir kuş yetiştirir.
3. Heyecan anlarını okuyun. Göz flashing'i gördüğünüzde geri çekilin; zorlamak ısırığa davetiye çıkarır.
4. Olumlu pekiştirme kullanın. Parmağa çıkma, hedef eğitimi ve sakin davranışı ödüllendirin.
5. Tek kişiye bağımlılığı azaltın. Ailenin farklı bireyleriyle düzenli etkileşim, kıskançlık temelli saldırganlığı önler.

Tarihçe ve doğadaki hali

Amazon papağanları (Amazona cinsi), Meksika'dan Güney Amerika'ya ve Karayip adalarına kadar geniş bir coğrafyada yaşar. Doğada sürüler veya çiftler halinde bulunur, meyve, tohum ve yapraklarla beslenir. Habitat kaybı ve kafes kuşu ticareti için yasa dışı yakalama, birçok Amazon türünün nüfusunu ciddi biçimde azaltmıştır; bazı türler artık sadece koruma altındaki alanlarda hayatta kalabilmektedir.