Afrika Gri Papağanı

Afrika gri papağanı size uygun mu?

Afrika gri papağanı, konuşma yeteneği ve zekâsıyla en çok hayranlık uyandıran papağanlardan biridir. Bu ün, türün en büyük talihsizliği de olmuştur: doğadan yüz binlerce bireyi toplanmış, bugün yabani popülasyonu tehlike altındadır. Evde ise hassas, çabuk strese giren ve 40-60 yıl yaşayabilen bir kuştur. Çoğu ev için doğru seçim değildir; bunu baştan bilerek karar vermek gerekir.

Sahiplenmeden önce

Ömür meselesi: İyi bakılan bir gri papağan 40-60 yıl yaşayabilir. 35 yaşında aldığınız kuş sizden sonra da yaşayabilir. Kuşun kime kalacağını, yaşlandığınızda ya da taşındığınızda ne olacağını şimdiden düşünün.

Avian veteriner: Türkiye'de kanatlı hayvanlara bakan veteriner sayısı sınırlıdır ve büyük papağanlarda kan tahlili, röntgen ve anestezi deneyim ister. Kuşu almadan önce ulaşabileceğiniz, egzotik kuş bakan bir klinik bulun; yıllık kontrolü aksatmayın.

Yasal durum: Gri papağan (Psittacus erithacus) ve ondan ayrı tür kabul edilen timneh gri papağanı, Ekim 2016'daki CITES konferansında sözleşmenin en sıkı koruma listesi olan Ek I'e alındı. Doğadan yakalanmış kuşların ticari uluslararası satışı yasaktır. Türkiye'de Av ve Yaban Hayvanları ile Bunlardan Elde Edilen Ürünlerin Bulundurulması, Üretimi ve Ticareti Hakkında Yönetmelik, Ek I türlerini "A Kategorisi" olarak tanımlar; belgesiz yaban hayvanı bulundurmayı yasaklar ve A kategorisindeki türlerin doğadan alınmış örneklerinin satış yerlerinde bulundurulamayacağını belirtir. Satıcı kuşun yasal yoldan elde edildiğini gösteren fatura, üretici satış belgesi ve CITES belgesini sunabilmelidir. Yönetmeliğe göre kuşlar ayaktan çıkmayan kapalı halkayla işaretlenir; evde doğal üremeyle elde edilen A kategorisi yavrular için de 15 gün içinde Doğa Koruma ve Milli Parklar il şube müdürlüğüne başvurulması gerekir. Güncel uygulamayı il şube müdürlüğünden teyit edin.

Yasa dışı kuşa para vermeyin: Türkiye'nin 1982-2016 dönemi papağan ticaretini inceleyen bir çalışmada en çok ithal edilen türün gri papağan olduğu belirlenmiştir. Belgesi olmayan, halkası bulunmayan, "ucuz yavru" ya da "gümrükten kaçma" diye sunulan bir kuş, büyük olasılıkla doğadan yakalanmış ya da kaçak yollarla gelmiştir. Böyle bir kuşu "kurtarmak" için satın almak, bir sonraki yakalamanın parasını ödemek demektir; üstelik kuşa el konulabilir.

Karakter ve sosyal ihtiyaçlar

Gri papağan kelime, cümle, ıslık ve ev içi sesleri (telefon, mikrodalga, öksürük) şaşırtıcı bir netlikle taklit eder. Yine de her birey konuşmaz ve konuşma yeteneği evcil hayvan seçmek için doğru bir ölçüt değildir.

Genellikle ailede tek bir kişiye bağlanır; bu yakın bağ diğer aile üyelerine karşı saldırganlığa dönüşebilir. Yeni eşyalar, taşınma, misafir ya da rutin değişikliği onu kolayca tedirgin eder. Sıkılan veya yalnız bırakılan gri papağanda çığlık atma ve tüy yolma sık görülür. Her gün birkaç saat kafes dışında sizinle geçen zaman temel ihtiyaçtır.

Kafes ve yaşam alanı

• Boyut: Yaygın öneri yaklaşık 90 cm uzunluk, 60 cm genişlik ve 120 cm yükseklik; tel aralığı 2-2,5 cm. Bu, alt sınırdır.
• Malzeme: Güçlü gagası ince telleri büker ve boyayı soyar. Paslanmaz çelik ya da sağlam, kurşun ve çinko içermeyen kaplamalı kafes seçin.
• Tünek: Farklı çaplarda doğal ahşap dallar. Zımparalı tünek kullanmayın.
• Oyuncak ve zihinsel uğraş: Kemirilecek ahşap ve karton, yem bulmacaları, içine yiyecek saklanan kutular. Yenilikleri yavaş tanıtın; ani değişiklikler bu türü korkutabilir.
• Konum: Bir yanı duvara yaslı, ailenin vakit geçirdiği odada, doğrudan güneş ve cereyan almayan bir yer. Mutfak olmaz. Türkiye yazlarında balkonda güneşte bırakılan kafes ölümcül olabilir.
• Serbest alan: Her gün denetimli kafes dışı süre; pencereler kapalı, kablolar toplanmış, diğer hayvanlar başka odada.

Beslenme

• Temel: Diyetin büyük bölümü büyük papağanlar için formüle edilmiş pelet olmalıdır. Tohumdan pelete geçiş kademeli ve veteriner gözetiminde yapılmalıdır.
• Taze sebze: Koyu yeşil yapraklılar, havuç, tatlı patates, brokoli, dolmalık biber, kabak; her gün.
• Meyve: Az miktarda.
• Tohum ve kuruyemiş: Ödül ve eğitim aracı olarak, sınırlı.
• Kalsiyum ve D3 vitamini: Bu tür akut kalsiyum düşüklüğüne (hipokalsemi) yatkındır ve kalsiyum dengesi için UVB ışığına diğer papağanlardan daha çok ihtiyaç duyar. Güvenli doğal gün ışığı (cam arkası değil) veya kuşlar için üretilmiş UVB lambası hakkında veterinerinize danışın.
• Su: Her gün taze.

Zehirli olanlar: avokado, çikolata, kafein, alkol, tuzlu ve yağlı yiyecekler, soğan, sarımsak, meyve çekirdekleri.

Ev içi tehlikeler: aşırı ısınan yapışkan olmayan tava ve fırın kaplamaları (PTFE gazı), aerosol spreyler, kokulu mum, sigara dumanı, çamaşır suyu buharı. Kuşun solunum sistemi bunlara insandan çok daha duyarlıdır.

Sağlık ve yaşam süresi

Kuşlar hastalığını gizler. Yeni kuşu hemen bir avian veterinere muayene ettirin; veteriner kaynakları yılda iki kontrol önerir.

• Hipokalsemi: Dengesizlik, tünekten düşme, titreme ve nöbetle kendini gösterir; heyecan ve stres tetikler. Tünekten düşen ya da nöbet geçiren kuş acil olarak veterinere götürülmelidir.
• Tüy yolma ve tüy tahribi: Gri papağanda yaygındır. Yalnızlık, can sıkıntısı, kronik stres, uyku düzensizliği ve beslenme hataları rol oynar. Önce tıbbi nedenler için veteriner muayenesi, ardından ortam düzenlemesi gerekir. Bazı kuşlar iyi bakımda bile hafif düzeyde yolmaya devam edebilir.
• Psittacine gaga ve tüy hastalığı (PBFD): Gri papağanın en çok etkilenen türler arasında olduğu, tedavisi olmayan viral bir hastalıktır. Anormal, kıvrık veya kanlı tüyler, tüy kaybı ve tekrarlayan enfeksiyonlarla görülür. Yeni kuşu evdeki kuşlara katmadan önce test ettirin.
• Aspergilloz (mantar enfeksiyonu): Gri papağan yatkın türlerdendir. Ses değişikliği, kuyruk pompalayarak nefes alma, halsizlik görülür. Küflü yem, kötü havalandırma ve A vitamini eksikliği riski artırır.
• A vitamini eksikliği: Tohum ağırlıklı beslenmede görülür; hapşırma, burun akıntısı, göz çevresinde şişlik yapar.

Kafesin dibinde kabarık oturma, iştahsızlık, dışkıda renk veya kıvam değişikliği, açık gagayla solunum ya da ani sessizlik görürseniz beklemeden veterinere gidin.

Evcilleştirme ve eğitim

1. Alışma dönemi. İlk haftalarda sakin konuşun, kuşu elle yakalamaya çalışmayın.
2. Güven. Elinizden sevdiği bir ödülü almasıyla başlayın; kuşun kendi isteğiyle yaklaşmasını bekleyin.
3. Hedef eğitimi ve parmağa çıkma. Olumlu pekiştirme (ödülle öğretme) kullanın. Bağırmak, kafese vurmak veya cezalandırmak bu türde güveni kalıcı biçimde bozar.
4. Bağırmayı ödüllendirmeyin. Çığlık attığında koşup gelmek davranışı pekiştirir; sessiz ve sakin anlarda ilgi gösterin.
5. Hormonal davranışlar. Sırtı ve kanat altını okşamak üreme davranışlarını uyarabilir; sevgiyi baş ve boyun kaşıma ile sınırlayın.

Kanat kesme tartışmalıdır; birçok kanatlı veterineri güvenliği ortamı düzenleyerek sağlamayı önerir.

Tarihçe ve doğadaki hali

Gri papağan, Kamerun'dan Kongo ve Uganda'ya uzanan ekvatoral Afrika ormanlarına özgüdür. Yaklaşık 33 cm boyunda ve 400 gram civarındadır; gri tüyleri, siyah gagası ve parlak kırmızı kuyruğuyla tanınır. Daha küçük, bordo kuyruklu timneh gri papağanı artık ayrı tür sayılır.

Yoğun kafes kuşu ticareti ve habitat kaybı nedeniyle IUCN Kırmızı Listesi'nde tehlike altında sınıflandırılmıştır; 1994-2003 arasında uluslararası pazarda 359 binden fazla bireyin ticaretinin yapıldığı kayıtlıdır. Sorumlu bir sahip için kabul edilebilir kaynak, belgeli yasal üretim ya da yeni yuva arayan bir papağandır.