Kanarya

Kanarya size uygun mu?

Kanarya, Türkiye'de muhabbet kuşuyla birlikte en çok beslenen kafes kuşlarından biri. Onu diğerlerinden ayıran şey sesi: erkek kanaryanın şakıması evin havasını değiştirir. Ama baştan bilinmesi gereken bir gerçek var: kanarya "elde oynanacak" bir kuş değildir. İzlenen ve dinlenen bir kuştur; ellenmekten hoşlanmaz, papağan gibi insanla bağ kurmaz.

Karar verirken sorulacak soru şu: sizinle etkileşen bir arkadaş mı arıyorsunuz, yoksa evde yaşayan ve sesiyle ortamı dolduran bir kuş mu? İlkiyse bir papağan türü daha doğru bir seçim olabilir.

Sahiplenmeden önce

Önemli: Türkiye'de kanatlı hayvanlarla ilgilenen veteriner sayısı sınırlıdır. Kanarya almadan önce yakınınızda egzotik hayvan veya kuş bakan bir klinik olup olmadığını öğrenin.

• Şakıyan kuş istiyorsanız erkek alın. Erkekler genellikle çok daha iyi öter; dişiler az öter ya da hiç ötmez. Tüy dökümü, stres, hastalık ve yeni ortam erkeğin de bir süre susmasına yol açabilir; yeni gelen kuşun ilk haftalarda sessiz kalması normaldir.
• Kuşu seçerken canlı, dikkatli ve kolay ürkmeyen bireyleri tercih edin. Kabarık oturan, gözleri yarı kapalı, kuyruğu dışkıyla kirlenmiş kuşu almayın.
• Satın aldıktan veya sahiplendikten kısa süre sonra, evdeki diğer kuşlarla tanıştırmadan önce veteriner kontrolü yaptırın.

Karakter ve sosyal ihtiyaçlar

Kanarya sakin, kendi halinde ve biraz ürkek bir kuştur. Ani hareketlerden, kafese uzanan elden ve gürültüden rahatsız olur.

Papağanların aksine kanarya, tek başına yaşamaktan acı çekmez. Veteriner kaynakları kanaryanın tek başına barındırılabileceğini belirtir. İki erkeği aynı kafese koymayın; bölge için kavga ederler. Erkek ve dişi birlikte konursa üreme davranışı başlar ve erkek genellikle daha az öter. Birden fazla kuş istiyorsanız, geniş bir kuşhanede (voliyer) ve dikkatli gözlemle olur.

Ötüş: Erkekler özellikle sonbahar, kış ve ilkbaharda üreme dönemine bağlı olarak yoğun öter; yaz sonundaki tüy dökümünde genellikle susar. Bu mevsimsel sessizlik hastalık değildir, ama tüy dökümü dışında uzun süre susan ve kabaran bir kuş veterinere gösterilmelidir.

Kafes ve yaşam alanı

Kanarya bir tırmanıcı değil, uçucudur. Kafes seçiminde en önemli kural bu.

• Boyut: Tek kuş için en az yaklaşık 45x35x45 cm; ama uzunluk yükseklikten önemlidir. Kuşun bir tünekten diğerine gerçekten uçabileceği yatay, dikdörtgen bir kafes seçin. Yuvarlak ve yüksek kafesler uygun değildir.
• Tel aralığı: 1 cm veya daha dar.
• Tünek: Kafesin iki ucuna, aralarında uçuş mesafesi kalacak şekilde, farklı çaplarda doğal ahşap tünekler. Tünekleri yem ve su kaplarının tam üstüne koymayın.
• Banyo: Kanaryalar suda yıkanmayı sever. Haftada birkaç kez sığ bir banyo kabı koyun; kullanmayan kuşa ılık su püskürtülebilir.
• Sıcaklık ve konum: Yaklaşık 18-27 °C arası rahat ettiği aralıktır. Cereyansız, aydınlık, klimanın doğrudan üflemediği bir yer seçin. Mutfak olmaz.
• Türkiye yazı: Kafesi balkona veya pencere önüne öğle güneşine bırakmak kanaryaların sık kaybedilme nedenlerinden biridir. Gölge, havalandırma ve taze su şart. Balkonda sivrisinek kanarya çiçeği hastalığını taşır; akşamları kuşu içeri alın.

Kafes tabanı günlük, kaplar her gün, tünekler haftalık temizlenmelidir.

Beslenme

Yalnızca kanarya yemi (tohum karışımı) ile beslemek yaygın ama eksik bir düzendir. Güncel veteriner önerileri pelet ağırlıklı beslenmeyi öne çıkarır.

• Kanaryaya uygun pelet: Kaynaklar diyetin yaklaşık %60-70'inin pelet olmasını önerir. Tohumdan pelete geçiş kademeli yapılmalıdır.
• Tohum: Küçük tohum karışımı, temel yem değil tamamlayıcı olarak.
• Taze sebze: Koyu yeşil yapraklılar, dolmalık biber, havuç rendesi, kabak, bal kabağı, taze fasulye. İnce doğranmış verilip birkaç saat sonra toplanmalı.
• Yumurta maması: Üreme döneminde haftada 2-3 kez verilir; tüy dökümünde de destek olur.
• Ödüller: Günlük yemin %10'unu geçmemeli.
• Kum (grit): Kanarya tohumun kabuğunu soyarak yediği için sindirim kumuna ihtiyaç duymaz.
• Kalsiyum: Mürekkep balığı kemiği kafeste bulunabilir.
• Su: Her gün taze.

Zehirli olanlar: avokado (ölümcül), çikolata, kafein, alkol, tuzlu yiyecekler, soğan, sarımsak, meyve çekirdekleri.

Ev içi tehlikeler: aşırı ısınan yapışkan olmayan tava kaplaması (PTFE gazı), sigara dumanı, oda spreyleri, mum ve koku çubukları, çamaşır suyu buharı. Kuşların solunum sistemi bu maddelere karşı çok hassastır.

Sağlık ve yaşam süresi

İyi bakılan bir kanarya genellikle 10 yıl civarı yaşar; bazı bireyler 12-15 yıla ulaşır.

Kuşlar hastalığı gizler. Kabarık tüylerle uzun uzun uyuklayan, tünekten inip tabanda oturan, kuyruğu solunumla birlikte inip kalkan kuş hızla veterinere götürülmelidir. Yılda bir genel kontrol önerilir.

Kanaryalarda öne çıkan sorunlar:

• Hava kesesi akarı: Solunum yolunda yaşayan küçük bir akar; en sık kanaryalarda ve Gould ispinozlarında görülür. Belirtiler: nefes alırken tıkırtı veya ince ıslık sesi, hapşırma, kuyruk pompalama, ağız açık soluma, ötüşün bozulması. Ağır vakalarda ölümcül olabilir; tedavi ve kafesin tamamen dezenfeksiyonu gerekir.
• Kanarya çiçeği (pox virüsü): Sivrisinekle bulaşır. Yüzde, göz çevresinde, ayaklarda kabuk ve nodüller; ağız ve boğazı tutan "yaş" formunda nefes güçlüğü görülür. Korunmanın yolu kuşu sivrisinekten uzak, içeride tutmaktır.
• Pullu ayak (Knemidocoptes akarı): Bacaklarda ve parmaklarda kalınlaşan, püskül gibi kabarık kabuklar. Tedavi edilebilir; kendi kendine geçmez.
• Atoksoplazmoz: Özellikle genç kanaryalarda karaciğer ve dalak büyümesine yol açan bir parazit; halsizlik, kabarıklık, karında şişlik. Dışkı testiyle tanı konur.
• Yumurta tıkanması (dişilerde): Kabarık oturma, ıkınma, kuyruk sallama, tabanda durma. Acil durumdur.
• Tırnak uzaması: Kanaryaların düzenli tırnak kesimine ihtiyacı olur; sağlıklı bir kanaryada gaga kesimi gerekmez. Gagası uzayan kuşta altta yatan bir sorun aranmalıdır.

Evcilleştirme ve eğitim

Kanaryayı eğitmekten çok, güvende hissettirmek hedeftir.

1. Alışma (ilk 1-2 hafta). Kafesi yerine koyun ve kuşa dokunmayın. Yem ve su değiştirirken yavaş hareket edin, sakin sesle konuşun.
2. Rutin. Aynı saatlerde yem, aynı saatlerde ışıkların kapanması kanaryanın stresini belirgin şekilde azaltır.
3. El. Genç ve elde büyütülmüş kanaryalar daha kolay alışır. Bazı bireyler zamanla parmağa çıkar; ama bunu zorlamayın, kovalayarak yakalamak güveni uzun süre bozar.
4. Kafes dışı. İsteğe bağlıdır. Çıkaracaksanız pencereler kapalı, aynalar örtülü ve diğer hayvanlar dışarıda olmalı. Kanaryayı geri almak zor olabilir; çoğu sahip için geniş bir uçuş kafesi daha güvenlidir.
5. Ötüş. Genç erkekler ötüşü yetişkin erkeklerden öğrenir. Kayıtlı ötüşler dinletmek yardımcı olabilir ama sonuç garanti değildir.

Tarihçe ve doğadaki hali

Kanarya (Serinus canaria), Kanarya Adaları, Madeira ve Azorlar'a özgü yabani bir ispinoz türünden gelir. Yabani atası gri-yeşil tonlardadır; bugün tanıdığımız sarı, turuncu, beyaz ve kırmızı renkler yüzyıllarca süren seçici üretimin sonucudur. Kırmızı renkli kanaryalar, Güney Amerika'ya özgü kırmızı ispinozla melezleme sonucu elde edilmiştir.

Kuş 15. yüzyılda denizciler aracılığıyla Avrupa'ya ulaştı ve kısa sürede soyluların gözde kafes kuşu oldu. Sonraki yüzyıllarda Almanya, Belçika, İngiltere ve İspanya'da üç ana grup gelişti:

• Ötüş kanaryaları: Harz Roller (kapalı gagayla yumuşak öten), Belçika Waterslager (su şırıltısını andıran) ve İspanyol Timbrado (metalik, gür sesli).
• Renk kanaryaları: Renk ve desen için üretilenler.
• Tip (form) kanaryaları: Gloster, Norwich gibi vücut şekli ve duruşu için üretilenler.

Kanaryalar uzun yıllar kömür madenlerinde zehirli gazı madencilerden önce fark eden "canlı alarm" olarak da kullanıldı.