Irish Setter

İrlanda Seteri size uygun mu?

İrlanda Seteri (Irish Setter, İrlanda Kırmızı Seteri), parlak kestane kırmızısı tüyü ve zarif yapısıyla en kolay tanınan av köpeklerinden biri. Tatlı huylu, insan seven, çocuklarla oynamaya bayılan bir köpektir. Güzelliği çoğu zaman asıl gerçeği gölgeler: bu, tarlada saatlerce koşarak kuş aramak için yetiştirilmiş, geç olgunlaşan ve yıllarca "yavru gibi" davranan yüksek enerjili bir ırktır.

Bu ırkı sahiplenmeden önce bilmeniz gereken en önemli şey sabır süresidir: İrlanda Seteri genellikle 3-4 yaşına kadar yavru enerjisini ve dikkat dağınıklığını korur.

Sahiplenmeden önce

Genetik testler: Bu ırkta birkaç kalıtsal hastalığın DNA testi vardır ve sorumlu bir üretici bunları bilir. Ebeveynlerde şunları sorun: CLAD (köpek lökosit yapışma eksikliği), ilerleyici retina atrofisinin erken (rcd1) ve geç (rcd4) başlayan formları, kalça değerlendirmesi ve tiroit testi. CLAD ve rcd1 için iki taşıyıcının çiftleştirilmesi hasta yavru doğmasına yol açabilir.

Kırmızı-Beyaz Seter ile karıştırmayın: İrlanda Kırmızı-Beyaz Seteri ayrı bir ırktır. Beyaz lekeli yavrular "İrlanda Seteri" diye satılıyorsa belgeleri sorgulayın; standartta göğüs, boğaz ve parmaklarda küçük beyaz işaretlere izin verilir, belirgin beyaz lekelere değil.

Yasal durum: Türkiye'de tehlike arz eden ırklar listesinde yer almaz.

Karakter ve mizaç

FCI standardı İrlanda Seterini hevesli, zeki, enerjik, sevecen ve sadık olarak tanımlar. Bu tanım günlük hayatta çok doğrudur.

İnsanları sever; aileye de, misafire de, yolda karşılaştığı yabancıya da neşeyle yaklaşır. Diğer köpeklerle ve evcil hayvanlarla genellikle iyi geçinir, ama kuşlara karşı av içgüdüsü vardır.

Enerjisi yetişkinlikte de düşmez. VCA bu ırkı yorulmak bilmeyen, hevesli bir yol arkadaşı olarak tanımlar ve kucak köpeği olmadığını vurgular.

Dikkati kolay dağılır. Zekidir ama odaklanması zordur; eğitim seanslarını kısa ve eğlenceli tutmak gerekir. Bir kokuya ya da kuşa takıldığında sizi duymayabilir.

Hassastır. Sert ses ve cezaya iyi yanıt vermez; nazik ve tutarlı bir sahip ister. Havlama eğilimi genelde düşüktür.

Sağlık sorunları ve ömür

Kaynaklarda ömür genelde 12-14 yıl olarak verilir. Amerikan ırk kulübünün öne çıkardığı başlıca sağlık konuları şunlardır:

• Mide dönmesi (GDV): Derin göğüslü bu ırkta en ciddi acil durum. Karında hızla artan şişlik, kusmaya çalışıp kusamama, huzursuzluk ve salya. Saatler içinde ölümcüldür; beklemeden acil veterinere gidin. Yemekten önce ve sonra en az bir saat yoğun egzersiz yaptırmayın.
• Hipotiroidi: Irkta sık görülür. Kilo alma, halsizlik, tüy dökülmesi ve matlaşma, soğuğa tahammülsüzlük. Kan testiyle tanı konur, ömür boyu hapla kontrol edilir.
• Epilepsi: Nöbetler çoğunlukla genç yetişkinlikte başlar. İlk nöbette veterinere başvurun; nöbet 5 dakikayı geçer ya da art arda gelirse acildir.
• Kalça displazisi: Topallama, kalkarken zorlanma. Yavruda kilo kontrolü riski azaltır.
• İlerleyici retina atrofisi (PRA): rcd1 formu çok erken yaşta, rcd4 formu ileri yaşta körlüğe yol açar. Gece görmede zorlanma ilk belirtidir. DNA testleri mevcuttur.
• CLAD: Çekinik geçişli, bağışıklık sistemini çökerten kalıtsal hastalık. Yavru döneminde tekrarlayan ağır bakteriyel enfeksiyonlar, diş eti iltihabı ve iyileşmeyen deri yaraları görülür. Tedavisi yoktur; ebeveyn DNA testiyle tamamen önlenebilir.
• Megaözofagus: Yemek borusunun genişleyip gıdayı mideye iletememesi. Yemekten kısa süre sonra sindirilmemiş mamayı zahmetsizce geri çıkarma (kusmadan farklı), kilo alamama ve öksürük. Aspirasyon zatürresi riski nedeniyle veterinere gidin.

Irk kulübü ayrıca hipertrofik osteodistrofi (hızlı büyüyen yavruda eklem çevresinde şişlik, ateş, topallama) ve çeşitli kanser türlerini de ırkın sağlık konuları arasında sayar.

Beslenme

Yetişkin bir İrlanda Seteri (27-32 kg) günlük aktivitesine göre genellikle 300-450 g kaliteli kuru mama tüketir. Uzun ve ince yapısı nedeniyle kilosunu gözle değil elle kontrol edin: kaburgalar kolayca hissedilmeli.

• Yavru (2-12 ay): Büyük ırk yavru maması, günde 3 öğün. Yavaş büyütmek kuraldır; aşırı kalori ve fazla kalsiyum eklem sorunlarını artırır.
• Yetişkin: Protein %22-26, aktif köpekte daha yüksek enerjili mama.
• Kıdemli (8+ yaş): Kalori azaltılır, kilo ve tiroit izlenir.

Günde en az iki öğün verin, tek seferde büyük öğünden kaçının. Yemek kabını yere koymak veya yükseltmek konusunda veteriner görüşü alın; megaözofagus tanısı olan köpeklerde dik pozisyonda besleme gerekebilir.

Yaz sıcağında egzersizi serin saatlere alın; koyu renkli tüy güneşte çabuk ısınır.

Bakım ve tüy

Orta uzunlukta, ipeksi, düz ya da hafif dalgalı tüy; kulaklarda, göğüste, bacak arkalarında ve kuyrukta püsküller.

• Haftada 2-3 kez tarama. Kulak arkası, koltuk altı ve bacak püskülleri keçeleşmeye en yatkın bölgelerdir.
• Ayda bir banyo ve pati altı, kulak çevresi düzeltmesi; VCA aylık profesyonel düzeltme önerir.
• Tıraş etmeyin. Kısa kesilmiş setter tüyü eski dokusunu kaybedebilir ve güneşten korumaz.
• Kulaklar haftada bir kontrol: Uzun, tüylü, sarkık kulaklar enfeksiyona yatkındır; yüzme sonrası kurulayın.
• Arazi yürüyüşünden sonra tüylerdeki kılçık ve dikenleri temizleyin; özellikle patilerde ve kulaklarda deriye gömülebilir.
• Tırnaklar 3-4 haftada bir, dişler haftada birkaç kez.

Eğitim ve egzersiz

Günlük ihtiyaç: yaklaşık 2 saat, bir kısmı güvenli alanda serbest koşu olarak. PetMD bu ırkın yetişkinlikte de yüksek enerjisini koruduğunu ve apartman hayatına uygun olmadığını belirtir. Uzun tempolu yürüyüş, koşu, getir oyunları ve yüzme idealdir.

Öncelikler:

1. Gel komutu. Kuş gördüğünde uzağa koşar ve geri dönmeyi unutur. Uzun eğitim tasmasıyla, çitli alanda çalışın; tam güvenene kadar açık arazide serbest bırakmayın.
2. Odaklanma çalışması. Kısa (5-10 dakika), sık ve oyunla karışık seanslar. Uzun tekrarlardan sıkılır.
3. Sakin selamlama. Coşkuyla insanların üstüne atlama eğilimi vardır; çocuklu ailelerde erken çözülmeli.
4. Tasma disiplini. Uzun bacaklı ve hızlıdır; çekme alışkanlığı yavrulukta düzeltilmeli.
5. Sosyalleşme (8-16 hafta). Doğal olarak dost canlısıdır, ama farklı ortam ve seslere alıştırmak hassas bireylerde güven sağlar.
6. Yalnız kalma eğitimi. Kademeli alıştırma.

Yavru döneminde (ilk 12-18 ay) uzun koşu, sert zeminde tekrarlı zıplama ve merdiven zorlamasından kaçının; büyüme plakları kapanmadan eklemler zarar görebilir.

Tarihçe

İrlanda Seteri, İrlanda'da kuş avı için geliştirildi. FCI standardına göre İrlanda Kırmızı-Beyaz Seteri ile bilinmeyen tek renk kırmızı bir köpekten türemiştir ve 18. yüzyılda belirgin bir tip olarak tanınıyordu.

"Seter" adı, köpeğin kuşu bulduğunda yere çöküp (İngilizce "set") avcıya yerini göstermesinden gelir. Ateşli silahlardan önce avcılar ağla kuş yakalar, köpek de yere yatarak kuşu kaçırmadan beklerdi.

1. yüzyılda İrlanda'daki setterlerde tek renk kırmızıya ilgi arttı ve kırmızı köpekler giderek baskın hale geldi. İrlanda Kırmızı Seter Kulübü 1882'de kuruldu ve ırk standardını 1886'da yayımladı.

1. yüzyılda ırkın bir kısmı gösteri köpeği olarak daha uzun tüylü ve zarif yönde gelişirken, av hatları daha hafif yapılı ve daha az tüylü kaldı. Bugün her iki tip de aynı ırk adı altında bulunur; av hattından gelen bireylerin enerjisi genellikle daha da yüksektir.