Collie

Collie size uygun mu?

Collie, uzun yeleli kürkü, zarif yüzü ve yumuşak mizacıyla tanınan İskoç çoban köpeği. Televizyonun "Lassie"si sayesinde tanınır ve gerçekten de aileye bağlı, çocuklara nazik bir ırktır. Ama bir çoban köpeğidir: zekidir, iş ister, havlar ve bol tüy döker. Bir de sahibinin mutlaka bilmesi gereken bir ilaç hassasiyeti vardır.

Sahiplenmeden önce

Irkın iki tüy tipi vardır: bilinen uzun tüylü Rough (uzun tüylü) Collie ve daha az yaygın Smooth (kısa tüylü) Collie. Mizaç aynıdır; bakım yükü farklıdır.

Üreticiden alacaksanız şunları isteyin:

• MDR1 genetik testi: Ebeveynlerin ve mümkünse yavrunun sonucu. Sonuç normal/normal, taşıyıcı veya mutant/mutant olarak çıkar.
• Collie Göz Anomalisi (CEA) muayenesi: Yavrular 6-8 haftalıkken veteriner göz uzmanınca muayene edilebilir; genetik test de mevcuttur.
• PRA için genetik test ve ebeveynlerin göz muayenesi.

MDR1 sonucu bilinmeyen bir Collie'yi (barınaktan sahiplenilenler dahil) mutant kabul edin ve veterinerinize ilk ziyarette bunu söyleyin.

Karakter ve mizaç

Collie sevecen, zeki ve ailesine son derece bağlıdır. Hassas bir köpektir; ses tonunuzu okur ve sert muameleye iyi tepki vermez.

Güdme içgüdüsü belirgindir. Koşan çocukların etrafında dönebilir, onları toplamaya çalışabilir, nadiren topuklara hafifçe dokunabilir. Bu davranış erken yaşta yönlendirilmelidir.

Yabancılara karşı genellikle temkinli ama saldırgan değildir. Bir şey dikkatini çektiğinde havlayarak haber verir.

Uzun süre yalnız kalmayı ve hareketsizliği sevmez; sıkılan bir Collie aşırı havlama ve yıkıcı davranışlar gösterir.

Sağlık sorunları ve ömür

Kaynaklarda ortalama ömür genelde 10-14 yıl olarak verilir.

• MDR1 (çoklu ilaç hassasiyeti): Beyni bazı ilaçlardan koruyan P-glikoprotein pompasını bozan kalıtsal bir mutasyondur. PetMD'ye göre test edilen Collie'lerin yaklaşık %70'i bu mutasyonu taşır. Etkilenen köpekte ivermektinin yüksek dozları (örneğin uyuz tedavisindeki dozlar), loperamid (ishal ilacı), bazı sakinleştiriciler (asepromazin, butorfanol) ve bazı kemoterapi ilaçları titreme, sendeleme, körlük, koma gibi ağır nörolojik zehirlenmeye yol açabilir. Kalp kurdu koruması için onaylı düşük dozlar güvenli kabul edilir. Asla evdeki insan ishal ilacını vermeyin ve çiftlik hayvanları için satılan ivermektin preparatlarını kullanmayın. İlaç sonrası sendeleme, göz bebeğinde genişleme, salya veya bilinç bulanıklığı acildir.
• Collie Göz Anomalisi (CEA): Gözün arka katmanlarını etkileyen kalıtsal gelişim bozukluğu. Pek çok köpekte görme normal kalır; ağır vakalarda retina dekolmanı ve körlük görülebilir. Karanlıkta çarpma, göz bebeğinde anormallik veya ani görme kaybında veteriner göz uzmanına gidin.
• İlerleyici retina atrofisi (PRA): Önce gece görüşü, sonra tam görme kaybı.
• Dermatomiyozit: Genellikle 6 aydan önce başlayan deri ve kas iltihabı; yüzde, kulak uçlarında, kuyrukta kabuklanma ve tüy kaybı. Yavruda böyle yaralar görürseniz veterinere başvurun.
• Sıcak çarpması: Kalın kürk nedeniyle sıcakta hızla ısınır. Aşırı hızlı soluma, koyu kırmızı dil, sendeleme görürseniz gölgeye alın, serin (buzlu değil) suyla ıslatın ve hemen veterinere götürün.

Beslenme

Yetişkin bir Collie (23-34 kg) aktivitesine göre günde kabaca 300-430 g kaliteli kuru mama tüketir. Kesin miktar mamanın enerji değerine göre ayarlanır.

• Yavru (2-15 ay): Orta-büyük ırk yavru maması, günde 3-4 öğün; hızlı kilo alımından kaçının.
• Yetişkin: Günde iki öğün. Derin göğüslü köpeklerde genel bir önlem olarak yemekten hemen önce ve sonra ağır egzersiz yaptırmayın.
• Kıdemli (8+ yaş): Kalori azaltılır, kilo takibi yapılır.

Kalın kürk kiloyu gizler; kaburgaları elinizle kontrol edin.

Bakım ve tüy

Rough Collie'de uzun, sert dış tüy ve yoğun, yumuşak alt tüy; Smooth Collie'de kısa ama yine çift kat kürk.

• Rough tipte haftada en az 2-3 kez, alt tüye kadar inen tarama. Kulak arkası, dirsek ve arka bacak saçakları keçeleşmeye yatkındır.
• Yılda iki kez alt tüy dökülür; bu dönemde her gün alt tüy tarağı gerekir.
• Tıraş etmeyin. Çift kat kürk, alt tüy ile dış tüyün arasında hava tutarak köpeği hem soğuktan hem sıcaktan yalıtır; dış tüy güneş ışınlarına karşı kalkan görevi görür. Tıraş bu sistemi bozar, cildi güneş yanığına açık bırakır ve tüyün düzensiz, bazen kalıcı biçimde bozulmuş çıkmasına yol açabilir. Yaz serinliği için tıraş değil, düzenli alt tüy taraması yapılır.
• Banyo 1-2 ayda bir; kürkün diplere kadar kurulanması gerekir, aksi hâlde deri sorunları gelişebilir.
• Tırnaklar ayda bir kesilir, pati arası tüyler kısaltılır.

Eğitim ve egzersiz

Günlük ihtiyaç: en az bir saat dışarıda hareket ve zihinsel iş. Collie çok zeki bir köpektir; yalnızca yürümek onu yormaz, düşündüren oyunlar gerekir.

Öncelikler:

1. Sosyalleşme (8-16 hafta): Hassas ve temkinli yapı nedeniyle çekingenliği önlemek için.
2. Güdme davranışını yönlendirme: Çocuk kovalamak yerine top ve oyuncakla oynamayı öğretin.
3. Havlama kontrolü: "Tamam" veya "sessiz" komutu erken çalışılır.
4. Ödüle dayalı eğitim: Collie baskıyla değil, övgü ve ödülle çalışır.
5. Köpek sporları: Çeviklik, itaat, rally ve güdme sporları ırkın zekasını kullanır.

Türkiye'nin yaz aylarında kalın kürklü bir köpeğin sıcak çarpmasına açık olduğunu unutmayın; egzersizi sabah ve akşam serin saatlere alın, gölge ve su sağlayın.

Tarihçe

Collie, İskoçya ve kuzey İngiltere'nin dağlık bölgelerinde sürü güden çoban köpeklerinden gelir. Adının kökeni tartışmalıdır. 19. yüzyılda Kraliçe Victoria'nın İskoçya'daki malikânesinde bu köpeklere ilgi duyması ırkın popülerleşmesine katkıda bulundu ve Collie çoban köpeğinden gösteri ve aile köpeğine dönüştü.

1. yüzyılda "Lassie" roman, film ve televizyon dizileriyle ırk dünya çapında tanındı. Bugün aynı kökten gelen Border Collie ve Shetland Çoban Köpeği ayrı ırklar olarak kabul edilir; MDR1 ve CEA gibi bazı kalıtsal sorunlar bu akraba ırklarda da görülür.