Çinçilla

Çinçilla size uygun mu?

Çinçilla, And Dağları'nın serin ve kurak yükseklerinden gelen, dünyanın en yoğun kürklerinden birine sahip bir kemirgendir. Yetişkinler 450-680 gram gelir ve ortalama 10-15 yıl, bazen 20 yıla kadar yaşar. Yumuşak görünümü "sevilmek için yaratılmış" izlenimi verse de ürkek, akşam ve gece aktif, sıcağa son derece dayanıksız bir hayvandır. Türkiye yazında doğru serinletme olmadan çinçilla beslemek hayati risk taşır.

En kritik madde: Çinçilla terleyemez ve çok yoğun bir kürke sahiptir. İdeal ortam 10-20 derece arasıdır; sıcaklık 27 dereceyi aşarsa, özellikle nem de yüksekse, sıcak çarpması kısa sürede ölümcül olabilir.

Sahiplenmeden önce

Önce yaz planınızı yapın: Çinçillanın odası yaz boyunca serin tutulabilecek mi? Elektrik kesintisinde veya tatilde ne olacak? Bu soruların yanıtı yoksa sahiplenmeyi erteleyin.

Sağlıklı bir çinçillada gözler parlak ve kuru, burun temiz, kürk düzgün ve yamasız olmalıdır. Kontrol edin:

• Dişler: Ön dişlerin turuncu-sarı rengi normaldir. Salya, ağız çevresinde veya ön patilerde ıslak tüy diş sorununa işaret eder.
• Kürk: Kel yama, çiğnenmiş tüy uçları stres veya tüy yeme davranışını gösterebilir.
• Dışkı: Kuru, dolgun ve tek tip olmalı; yumuşak veya çok küçük dışkı sindirim sorunudur.

Egzotik hayvan deneyimli bir veterineri önceden bulun; bazı yaygın antibiyotikler çinçillada ölümcül olabilir.

Yasal not: Yabani çinçilla türleri nesli tehlike altındadır ve CITES Ek I'de listelenir; ancak CITES, evcilleştirilmiş formun bu hükümlere tabi olmadığını belirtir. Evcil üretim bir çinçilla sahiplenmek yasal açıdan sorun değildir; doğadan toplanmış hayvan ticareti ise yasaktır.

Sosyal ihtiyaç

Çinçillalar doğada gruplar halinde yaşar. RSPCA, veteriner başka türlü önermedikçe en az bir uyumlu çinçilla arkadaşla birlikte tutulmalarını önerir. Aynı cinsiyetten çiftler veya kısırlaştırılmış erkek-dişi çiftler uygundur. Tanıştırma yavaş ve gözetim altında yapılmalıdır; genç bireyler yetişkinlere göre daha kolay uyum sağlar. Kavga ve yaralanma görülürse ayırın.

Kafes ve yaşam alanı

Çinçilla çok hareketli ve iyi bir zıplayıcıdır; yükseklik de taban kadar önemlidir.

• Boyut: VCA, tek çinçilla için en az yaklaşık 90x60x90 cm, bir çift için 90x60x150 cm katlı kafes önerir; daha büyüğü her zaman iyidir.
• Malzeme: Metal tel kafes; plastik ve ahşap kemirilir. Galvanizli tel çinko zehirlenmesi riski taşır.
• Zemin: Tel zeminin en az bir kısmı işlenmemiş ahşap veya düz bir yüzeyle kaplanmalı; tel üzerinde sürekli durmak ayak yarası yapar.
• Yükseklik güvenliği: Kafesin içinde 60 cm'den uzun kesintisiz düşme mesafesi bırakmayın; ara raflarla bölün.
• Koşu tekerleği: En az 38 cm çap, düz yüzeyli.
• Saklanma yeri: Samanla dolu bir yuva kutusu.
• Konum: Sessiz, doğrudan güneş almayan, kuru ve cereyansız. Köpek, kedi gibi avcı hayvanlardan uzak.

Yaz önlemleri: Oda sıcaklığını klimayla sabit tutun ama soğuk hava akımını doğrudan kafese vermeyin. Kafese soğuk bir granit veya mermer karo koymak çinçillanın yatıp serinlemesini sağlar. Nem düzeyi yüksek odalardan (banyo, mutfak yanı) kaçının.

Beslenme

Çinçilla otçuldur ve sindirimi hassastır; ani diyet değişikliği ishal ve gaz yapar.

• Saman (sınırsız, diyetin büyük kısmı): Timothy veya çayır otu samanı her zaman bulunmalı. Dişlerin aşınması buna bağlıdır.
• Pelet (günde 1-2 yemek kaşığı): Çinçilla için hazırlanmış, ot bazlı pelet. Tohumlu, meyveli karışımlardan kaçının.
• Ödül (çok az): Kurutulmuş otlar, sinirotu (plantago) gibi ot bazlı atıştırmalıklar. Kuru meyve ve kök sebzeler şekerlidir; verilecekse nadiren ve çok küçük parça.
• Su: Damlalıklı şişe; günde iki kez kontrol edin, her gün tazeleyin.

Vermeyin: kuruyemiş, ay çekirdeği ve diğer tohumlar (yağ oranı yüksek), tatlılar, insan yiyecekleri, yetişkinde yonca ağırlıklı yem.

Sağlık ve yaşam süresi

Ortalama ömür 10-15 yıl; bazı bireyler 20 yıla ulaşır. Çinçilla acıyı saklar, bu yüzden küçük değişiklikler önemlidir.

Veterinere gitme işaretleri: yemek yememe, dışkının azalması veya küçülmesi, salya, hareketsizlik, göz akıntısı, ayakta yara, yoğun tüy kaybı.

• Sıcak çarpması: Hızlı veya ağız açık soluma, yüksek vücut ısısı, halsizlik ve hareket etmek istememe. Acildir. Hayvanı hemen serin bir ortama alın ve veterineri arayın; bekleyerek düzelmesini beklemeyin.
• Diş hastalığı: Tüm dişler ömür boyu uzar. Kapanış bozulursa keskin uçlar ağız içini keser; salya, yemeği düşürme, kilo kaybı ve göz akıntısı görülür. Saman eksikliği başlıca risk etkenidir.
• Tüy kayması (fur slip): Sert tutulan veya korkan çinçilla savunma olarak tüy tutamlarını bırakır. Tüyün yeniden çıkması aylar sürer. Asla tüyünden tutmayın.
• Sindirim sorunları: Ani diyet değişikliği, fazla meyve veya taze yeşillik ishal ve gaz yapabilir; yemeyi kesen çinçilla acil değerlendirilmelidir.
• Mantar enfeksiyonu ve tüy yeme: Kel, pullu yamalar veya çiğnenmiş tüy; stres ve bakım koşullarıyla ilişkilidir.
• Erkeklerde tüy halkası: Penisin etrafına tüy dolanabilir; erkek çinçillanın çiftleşme organı zaman zaman kontrol edilmeli, zorlanma veya sık yalama varsa veterinere gidilmelidir.

Yapmayın: Başka hayvanlar için yazılmış ilaçları kullanmayın. Penisilin ve eritromisin gibi bazı antibiyotikler çinçillada ölümcül olabilir.

Toz banyosu ve tüy bakımı

Çinçilla suyla yıkanmaz. Yoğun kürk kuruyamaz, ıslak kalır ve mantar sorunlarına zemin hazırlar. Kürkün yağını ve kirini toz banyosu alır.

1. Özel çinçilla tozu veya çok ince banyo kumu kullanın. Kedi kumu, inşaat kumu veya hamster kumu uygun değildir.
2. Kap: En az 15x15x23 cm, içinde 2,5-5 cm toz.
3. Süre: Günde 10-15 dakika verin, sonra kabı kafesten alın. Sürekli içeride kalan toz göz ve solunum yollarını tahriş eder, hayvan kabı tuvalet olarak kullanır.
4. Tozu haftada bir yenileyin veya kirlendiğinde değiştirin.

Elde tutma ve alışma

Çinçillalar nadiren ısırır ama çoğu okşanmayı ve kucakta tutulmayı sevmez. Güven zamanla gelir.

1. İlk günlerde yalnızca yanında oturun ve sakin sesle konuşun.
2. Akşam saatlerinde çalışın; uyuyan çinçillayı uyandırmayın.
3. Elden ödül: Avucunuzda küçük bir kuru ot parçası.
4. Kaldırmanız gerekirse bir elinizle göğsün altından, diğeriyle arka bacakları destekleyerek alın. Tüyünden asla kavramayın.
5. Alçakta kalın ve kaçış noktalarını kapatarak güvenli bir odada serbest dolaşım verin; kabloları kaldırın.

Zenginleştirme

1. Raflar ve dallar: Farklı yüksekliklerde, işlenmemiş ahşap raflar zıplama alanı sağlar.
2. Kemirme malzemesi: Ahşap, pomza taşı, karton ve halat oyuncaklar; plastikten kaçının.
3. Tekerlek: Geniş, düz yüzeyli tekerlek gece enerjisini atmasına yardım eder.
4. Rutin: Çinçillalar düzen sever; besleme ve oyun saatlerini sabit tutun.

Tarihçe ve doğadaki hali

Evcil çinçillanın atası uzun kuyruklu çinçilladır (Chinchilla lanigera). Kuzey Şili'de And Dağları'nın 3.000-5.000 metre yüksekliklerinde, kaya yarıklarında ve tünellerde gruplar halinde yaşar. Doğadaki kürkü üst üste binen çok sayıda tüyün aynı kıl kökünden çıkmasıyla oluşur; bu yoğunluk soğuk dağ gecelerine uygundur ama sıcak iklimde hayvanı savunmasız bırakır.

1. yüzyıl ve 20. yüzyıl başında kürkü için yoğun biçimde avlandı ve nesli neredeyse tükendi. 1920'lerde Amerikalı maden mühendisi Mathias F. Chapman'ın Şili'den ABD'ye getirdiği az sayıda hayvan, bugün Kuzey Amerika'daki evcil çinçillaların büyük kısmının atası kabul edilir. Yabani uzun kuyruklu çinçilla bugün IUCN'ye göre nesli tehlike altındadır.