Whippet

Whippet size uygun mu?

Whippet, küçültülmüş bir tazıdır: kısa mesafede saatte 50 kilometreyi aşan bir koşucu, evin içinde ise günün büyük kısmını uyuyarak geçiren sessiz bir köpek. Bu ikilik ırkın özüdür ve çoğu insanı şaşırtır. Whippet'i zor kılan şey enerjisi değil, ince yapısı ve bastırılamayan kovalama dürtüsüdür.

Kabul etmeniz gereken tek gerçek şu: Whippet açık alanda tasmasız güvenli değildir. Hareket eden bir şey gördüğünde duymaz, düşünmez, koşar; bu itaatsizlik değil, ırkın seçilerek güçlendirilmiş refleksidir.

Sahiplenmeden önce

Türkiye'de Whippet çok yaygın değil, bu yüzden "tazı kırması" bireyler Whippet adıyla satılabiliyor. Yavruya bakmaya gittiğinizde anneyi görmeyi isteyin ve mizacına bakın: Whippet çekingen olabilir ama panik halinde, elden kaçan bir anne hattı size aynı hassasiyeti taşıyan bir yavru verir.

Üreticiden kalp muayenesi ve ailede bilinen işitme, göz ya da kanama sorunu olup olmadığını sorun. Yetişkin bir Whippet'i barınaktan ya da sahiplendirme sayfalarından almak da iyi bir seçenek; ırkın mizacı yetişkinken zaten okunabilir durumdadır.

Evinizde kedi ya da küçük hayvan varsa, bunu üreticiye veya sahiplendirene açıkça söyleyin. Bazı Whippet'ler evdeki kediyi aile üyesi olarak kabul eder, bazıları asla etmez; bu bireysel bir farktır ve eğitimle tamamen silinmez.

Karakter ve mizaç

Whippet sakin, kibar ve insana bağlı bir köpektir. Ev içinde neredeyse görünmezdir; en yumuşak koltuğu bulur, battaniyenin altına girer ve saatlerce uyur. Bekçilik içgüdüsü zayıftır, kapı zilinde havlayabilir ama koruma köpeği değildir.

Hassastır. Yüksek ses, sert ton ve kaba müdahale bu ırkta kalıcı çekingenlik yaratır. Eğitimde ödül ve sakin tekrar işe yarar; baskı işe yaramaz.

Diğer köpeklerle genelde iyi anlaşır, kalabalık evlerdense sakin evlerde daha rahattır. Sahibine yapışık olma eğilimi vardır; ayrı odada kalmaktansa ayağınızın dibinde uyumayı tercih eder.

Bahçede ya da açık alanda ise bambaşka bir köpek görürsünüz: birkaç dakikalık, çok hızlı ve geniş daireler çizen bir koşu. Bu koşuyu yaptıktan sonra tekrar kanepeye döner.

Sağlık sorunları ve ömür

Kaynaklarda ömür genelde 12-15 yıl olarak verilir. Whippet, aşırı biçimlendirilmemiş ve işlevsel yapısını korumuş bir ırk olduğu için genel sağlık tablosu birçok saf ırka göre iyidir; sorunların çoğu anatomisinden kaynaklanır.

• Deri yırtıkları ve kesikler: Deri çok ince, altında yağ dokusu yok. Çalı, tel çit, sert oyun ya da tırnak darbesi geniş ve dikiş gerektiren yırtıklara yol açabilir. Koşu alanını kontrol edin, kanamayı durdurup aynı gün veterinere gidin.
• Soğuğa ve ıslaklığa hassasiyet: Kısa tüy ve düşük yağ oranı nedeniyle hipotermi riski gerçektir. Kışın mont, yağmurda kuru tutma, arabada ya da balkonda bekletmeme.
• Anestezi hassasiyeti: Tazı grubunda bazı anestezik ilaçların metabolizması yavaştır ve uyanma süresi uzayabilir. Greyhound'larda ilaç metabolizmasıyla ilgili gen farklılıkları gösterilmiştir. Operasyon öncesi veterinerinize köpeğinizin tazı grubunda olduğunu mutlaka söyleyin.
• Mitral kapak hastalığı: Orta ve ileri yaşta kalp üfürümü, öksürük, çabuk yorulma, nefes darlığı. Yıllık kalp dinlemesi ihmal edilmemeli.
• Von Willebrand hastalığı (kanama bozukluğu): Küçük kesiklerde uzun süren kanama, diş çekimi ya da ameliyat sonrası beklenmedik kanama. Ameliyat öncesi pıhtılaşma değerlendirmesi istenebilir.
• Kalıtsal sağırlık: Ağırlıklı beyaz ve alacalı bireylerde bildirilmiştir; yavruda ses tepkisi gözlenmeli, şüphede BAER testi yapılabilir.
• Mide dönmesi (GDV): Derin göğüslü ırklarda görülen acil durumdur. Şişkin karın, kusmaya çalışıp kusamama, huzursuzluk; saatler içinde ölümcüldür.

Whippet'in "zayıf" görünmesi normaldir. Kaburgaların son birkaçının hafifçe görünmesi, belin belirgin olması bu ırkta ideal kondisyondur; kilo aldırmaya çalışmak eklem ve kalp açısından zarar verir.

Beslenme

Yetişkin bir Whippet genelde 11-18 kg arasındadır ve günde yaklaşık 200-300 g kaliteli kuru mama yeterlidir. Kesin miktar aktiviteye, mamanın kalorisine ve bireye göre değişir; ölçü kabı yerine vücut kondisyonuna bakın.

• Yavru: Orta ırk yavru maması, günde üç öğün. Aşırı besleyip hızlı büyütmeye çalışmayın.
• Yetişkin: Günde iki öğün. Tek büyük öğün yerine ikiye bölmek mide dönmesi riskini azaltmaya yardımcı olur.
• Kıdemli: Kalori azalır ama kas kütlesi korunmalı; yaşlı Whippet'te ani kilo kaybı veteriner kontrolü gerektirir.

Yemekten önce ve sonra birer saat ağır koşu olmasın. Whippet iştahsız görünebilir; bu genelde normaldir, ama birkaç gün süren iştahsızlık başka bir belirtiyle birlikteyse kontrol gerekir.

Bakım ve tüy

Kısa, tek kat, ince tüy. Bakımı bu ırkın en kolay tarafıdır.

• Haftada bir kauçuk fırça ya da eldivenle tarama yeterli.
• Yılda birkaç kez banyo; deri kuru ve hassastır, sık şampuan tahriş eder.
• Her koşudan sonra deriyi kesik ve çizik için elinizle kontrol edin.
• Tırnaklar hızlı uzar ve uzun tırnak bu yapıda duruşu bozar; iki haftada bir kesim.
• Diş fırçalama haftada birkaç kez.
• Yatağı kalın ve yumuşak olmalı: kemikli yapı nedeniyle sert zeminde dirsek ve kalça çıkıntılarında nasır oluşur.
• Kışın mont, çok soğukta kısa yürüyüş.

Eğitim ve egzersiz

Günlük ihtiyaç: iki tasmalı yürüyüş, artı haftada birkaç kez kapalı ve güvenli bir alanda serbest koşu. Serbest koşunun süresi uzun olmak zorunda değil; Whippet için 10-15 dakikalık gerçek bir sprint, bir saatlik tempolu yürüyüşten daha tatmin edicidir.

Öncelikler:

1. Martingale tasma alışkanlığı. Whippet'in kafası boynundan incedir; düz boyun tasmasından geri geri çekilerek kurtulabilir. Kaçışların en yaygın nedeni budur.
2. Gel komutu. Öğretin ama ona hayat sigortası gözüyle bakmayın; hareketli bir hedef varken çoğu Whippet'te çalışmaz.
3. Erken sosyalleşme (8-16 hafta). Hassas bir ırk; farklı ses, zemin ve insanlarla olumlu tanışma yetişkinlikteki çekingenliği belirler.
4. Kedi ve küçük hayvanla tanışma. Kontrollü, tasmalı, kısa seanslarla ve asla kovalamaya izin vermeden.
5. Yalnız kalma alışkanlığı. Kısa sürelerle başlayıp kademeli uzatın; bu ırk sahibinin peşinden odadan odaya dolaşmayı sever.

Whippet zeki ama gösterişçi bir çalışan değildir. Koku çalışması, hedefe dokunma, basit çeviklik gibi düşük darbeli aktiviteler hem bedenini hem zihnini yorar. Sıçrama ve keskin dönüş içeren yüksek darbeli sporlarda yaralanma riski yüksektir.

Tarihçe

Whippet, 19. yüzyılda Kuzey İngiltere'nin madenci ve işçi bölgelerinde biçimlendi. Greyhound'un küçük bireyleri ile terrier tipi köpeklerin birleşiminden doğduğu kabul edilir. Amaç, büyük bir tazının bakım yükünü kaldıramayan ailelere hem tavşan avlayabilen hem de eve sığan bir köpek vermekti.

Irk adını hafta sonu düzenlenen düz pist yarışlarıyla duyurdu. Mendil sallanan çizgiye doğru koşan bu köpekler "fakirin yarış atı" diye anıldı; hızlı kapış hareketinden dolayı "snap dog" adı da kullanıldı. Yarış, madenci ailelerin ek gelir ve eğlence kaynağıydı ve ırkın hız üzerine seçilmesini sağladı.

Bugün Whippet hem yarış ve lure coursing gibi sporlarda hem de ev köpeği olarak yaşar. Sergi hattı ile yarış hattı arasında yapı farkları vardır; ev için bireyin mizacı, hangi hattan geldiğinden daha belirleyicidir.