Shetland Sheepdog

Shetland Sheepdog size uygun mu?

Shetland Sheepdog, kısa adıyla Sheltie, İskoçya'nın Shetland Adaları'ndan gelen küçük, zeki ve çok hızlı öğrenen bir çoban köpeğidir. Uzun kürkü ve Collie'yi andıran yüzüyle sevimli bir salon köpeği gibi görünse de içinde tam bir iş köpeği yaşar: hareketi takip eder, sesle uyarır ve yapacak bir iş ister.

Sheltie "mini Collie" değildir. Bu yaygın bir yanılgıdır. Irk, Rough Collie'nin kuşaklar boyunca küçültülmesiyle elde edilmedi; Shetland Adaları'nın küçük, spitz tipi yerel çoban köpekleri ile küçük İskoç çoban köpekleri ve başka küçük ırkların karışımından şekillendi. Collie benzerliği sonradan yapılan melezlemelerden gelir. Bu ayrım önemlidir: "cep boy Collie" beklentisiyle alınan bir Sheltie, kendine özgü mizacıyla sizi şaşırtabilir. Aynı nedenle "minyatür Collie" veya "toy Sheltie" adıyla standart dışı küçüklükte satılan yavrulara şüpheyle yaklaşın.

Sahiplenmeden önce

Üreticiden alacaksanız ebeveynlerin kalça röntgeni, veteriner göz uzmanı muayenesi ve tiroit testi sonuçlarını isteyin; ırk kulübünün önerdiği temel sağlık taramaları bunlardır. Bunlara ek olarak MDR1 genetik testi sonucunu mutlaka sorun; aşağıda anlatıldığı gibi bu test, köpeğinizin bazı ilaçları güvenle alıp alamayacağını belirler.

Yavruyu görmeye gittiğinizde annenin mizacına bakın. Sheltie'de çekingenlik kalıtsal eğilim ve erken sosyalleşme eksikliğinin birleşimidir; kapının arkasına saklanan, yabancıya sürekli havlayan bir anne iyi bir işaret değildir.

Shetland Sheepdog Türkiye'de yaygın bir ırk değildir. Bu yüzden "Sheltie" diye sunulan uzun tüylü küçük melezlerle karşılaşabilirsiniz; ırk özellikleri sizin için önemliyse kayıt ve sağlık belgesi olmayan ilanlara temkinli yaklaşın.

Karakter ve mizaç

Sheltie son derece zeki, sevecen ve ailesine bağlıdır. İtaat eğitiminde en hızlı öğrenen ırklar arasında sayılır; bir komutu birkaç tekrarda kavrar.

Hassastır. Sesinizin tonundaki değişikliği hemen fark eder. Bu, eğitimi kolaylaştırır ama bağırma ve sert düzeltme bu köpeği kolayca ürkek hale getirir.

Yabancılara karşı genellikle mesafelidir. Saldırgan değildir, ancak iyi sosyalleşmemiş bir Sheltie yeni insanlara ve seslere karşı çekingen ve havlayan bir köpeğe dönüşebilir.

Çoban içgüdüsü belirgindir: koşan çocukların, kedilerin, hatta bisikletlerin peşine düşebilir, etrafında dönebilir, bazen topuğa hafifçe dokunmaya çalışabilir. Bu davranış yönlendirilebilir ama tamamen silinemez.

Havlama ırkın imzasıdır. Tiz ve sık havlar; kapı zili, kuş, geçen araba her şey sebep olabilir.

Sağlık sorunları ve ömür

Kaynaklarda ömür genelde 12-14 yıl olarak verilir; iyi bakılan bireyler bunun üzerine çıkabilir. Genel olarak sağlıklı bir ırktır, ancak aşağıdaki sorunlar ırkta bilinen yatkınlıklardır.

• MDR1 gen mutasyonu (çoklu ilaç hassasiyeti): Washington State Üniversitesi verilerine göre Sheltie'lerin yaklaşık yüzde 15'inde bu mutasyon görülür. Mutasyonlu köpeklerde bazı ilaçlar beyinde birikir ve ciddi nörolojik zehirlenmeye yol açabilir. İshal ilacı loperamid bu köpeklerde normal dozda bile tehlikelidir; asepromazin, butorfanol gibi sakinleştirici ve bazı kemoterapi ilaçları doz ayarı gerektirir. Etiket dozunda kullanılan yaygın kalp kurdu koruyucuları genellikle güvenli kabul edilir. Belirtiler arasında sendeleme, titreme, aşırı salya, göz bebeklerinde büyüme ve bilinç bulanıklığı vardır. Test sonucunu bilmiyorsanız veterinerinize köpeğinizin MDR1 riskli bir ırk olduğunu her ziyarette hatırlatın ve evdeki insan ilaçlarını asla kendi başınıza vermeyin.
• Dermatomiyozit (Sheltie deri sendromu): Genetik ve çevresel etkenlerin birleştiği otoimmün bir deri ve kas hastalığı. Genellikle yavru veya genç yaşta yüzde, kulak uçlarında, bacaklarda ve kuyruk ucunda tüy dökülmesi, kabuklanma ve yara izi şeklinde başlar. Bu bölgelerde açıklanamayan kabuklanma görürseniz veterinere gidin.
• Collie göz anomalisi (CEA): Doğuştan gelen, gözün arka tabakasını etkileyen kalıtsal bir bozukluk. Hafif formu fark edilmeyebilir, ağır formu görme kaybına yol açar. Yavru dönemde veteriner göz muayenesi tanı koyabilir.
• Safra kesesi mukoseli: Safra kesesinde koyu, jel kıvamında birikim. Sheltie bu hastalığa en yatkın ırklar arasındadır. İştahsızlık, kusma, karın ağrısı ve deri ya da göz akında sararma acil veteriner nedenidir. Hipotiroidi gibi hormonal hastalıklar riski artırabilir.
• Hipotiroidi: Kilo alma, halsizlik, kürkte incelme ve deri sorunları. Kan testiyle tanı konur, günlük ilaçla kontrol edilir.
• Mesane kanseri (geçici epitel hücreli karsinom): Sheltie'lerde diğer ırklara göre daha sık bildirilmiştir. İdrarda kan, sık ve zorlanarak idrara çıkma yaşlı bir Sheltie'de "basit idrar yolu enfeksiyonu" diye geçiştirilmemelidir.
• Von Willebrand hastalığı ve epilepsi: Kulüp tarafından ırkta görülen ancak yaygın olmayan sorunlar arasında sayılır. Kısırlaştırma gibi bir operasyon öncesi pıhtılaşma durumunu veterinerinizle konuşun.

Beslenme

Yetişkin bir Sheltie (6-12 kg) günde yaklaşık 100-180 g kaliteli kuru mama tüketir. Aktif, spor yapan bireylerde ihtiyaç artar; kısırlaştırılmış ve az hareket eden köpeklerde azaltılmalıdır.

• Yavru (2-12 ay): Küçük veya orta ırk yavru maması, günde üç öğün.
• Yetişkin: Günde iki öğün. Kürk kalın olduğu için kilo gözle anlaşılmaz; kaburgaları elinizle yoklayarak kontrol edin. Sheltie'ler kolay kilo alır ve fazla kilo hem eklemleri hem hormonal hastalıkları olumsuz etkiler.
• Kıdemli (8+ yaş): Kalori azaltılır, düzenli kan tahlili önem kazanır.

Safra kesesi ve pankreas sağlığı açısından yağlı sofra artıkları ve kızartmalardan kaçının.

Bakım ve tüy

Uzun, sert dış kıl ve yoğun, yumuşak alt kürkten oluşan çift kat kürk.

• Haftada 2-3 kez, özellikle kulak arkası, koltuk altı ve arka bacaklarda fırçalama; bu bölgeler çabuk keçeleşir.
• İlkbahar ve sonbaharda alt kürk yoğun dökülür; bu dönemde günlük tarama gerekir.
• Asla tıraş etmeyin. Alt kürk hem soğuğa hem sıcağa karşı yalıtım sağlar, dış kıl ise deriyi güneş yanığından korur. Sıfıra tıraşlanan çift kat kürkte alt kürk dış kıldan hızlı çıkar, kürkün dokusu ve rengi bozulabilir, bazen düzgün geri gelmez. Türkiye yazında köpeği serinletmenin yolu tıraş değil, dökülen alt kürkü düzenli taramak, gölge, su ve serin saatlerde yürüyüştür.
• Pati altındaki tüyler ve tırnaklar 3-4 haftada bir düzeltilir.
• Banyo ayda bir veya daha seyrek yeterlidir; fırçalama banyodan önemlidir.
• Dermatomiyozit geçmişi olan köpeklerde yoğun güneşten korunmak veteriner önerisi olabilir.

Eğitim ve egzersiz

Günlük ihtiyaç: 45-60 dakika yürüyüş ve oyun, artı zihinsel uğraş. Sheltie maraton koşucusu değildir; ama zekâsı meşgul edilmezse havlama ve takıntılı davranışlar artar.

Öncelikler:

1. Sosyalleşme (8-16 hafta). Bu ırkta en kritik madde. Farklı insanlar, sesler, araçlar ve ortamlarla sakin ve olumlu karşılaşmalar çekingenliği önler.
2. Havlama yönetimi. "Sessiz" komutunu ödülle öğretin ve havlamayı tetikleyen can sıkıntısını azaltın. Cezalandırmak kaygıyı artırır.
3. Çobanlık davranışını yönlendirme. Çocukların ve hayvanların peşinden koşmayı engelleyin; bunun yerine top ve hedef oyunları sunun.
4. Gel komutu. Sheltie'ler genelde iyi geri gelir, ama hareket eden bir şeyi takip ederken trafik riski vardır. Güvenli olmayan alanda tasmasız bırakmayın.
5. Köpek sporları. Agility, itaat, rally ve koku çalışmaları bu ırk için mükemmel çıkış noktalarıdır.

Olumlu pekiştirme ve kısa, eğlenceli seanslar bu ırkta en iyi sonucu verir.

Tarihçe

Shetland Adaları'nın sert ikliminde küçük koyunlar, küçük atlar ve küçük çoban köpekleri yetişirdi. Adaların ilk çoban köpekleri, bugünkü İzlanda Çoban Köpeği'ni andıran spitz tipi hayvanlardı. Bunlar zamanla anakaradan gelen küçük İskoç çoban köpekleri ve başka küçük ırklarla karıştı.

1. yüzyılın sonu ve 20. yüzyılın başında ırk İngiltere'de sergilenmeye başlandı ve bu dönemde Rough Collie ile yapılan melezlemeler bugünkü Collie benzeri görünümü güçlendirdi. Yetiştiriciler önce "Shetland Collie" adını kullandı; Collie yetiştiricilerinin itirazı üzerine ad Shetland Sheepdog olarak değiştirildi. İngiliz Kennel Club ırkı 1909'da tanıdı.