Basenji

Basenji size uygun mu?

Basenji, "havlamayan köpek" olarak bilinen, Orta Afrika kökenli, küçük-orta boylu, zeki ve kedi gibi bağımsız bir av köpeğidir. Kıvrık kuyruğu, alnındaki kırışıklar ve zarif yapısıyla dikkat çeker. "Havlamıyor" bilgisi çoğu kişiyi apartman için ideal sandırır; oysa Basenji sessiz değildir, yüksek enerjili, kaçmaya meraklı ve eğitimi zor bir köpektir.

Basenji'yi sahiplenmeden önce iki şeyi bilin: bu köpek tasmasız güvenilir değildir, ve bir yaşına kadar evinizdeki kabloları, ayakkabıları ve mobilyaları "keşfetmeye" hazırdır.

Sahiplenmeden önce

Basenji Club of America, yavru alırken yetiştiriciden şu sağlık testi sonuçlarını istemenizi önerir:

• Fanconi sendromu DNA testi: 2011'den beri doğrudan gen testi mevcuttur; sonuç "temiz", "taşıyıcı" veya "hasta" olarak çıkar. İki ebeveynden en az birinin temiz olması, yavrunun hastalığa yakalanmamasını sağlar.
• PRA-BJ1 testi: Progresif retina atrofisinin bir türünü tarar (ırktaki vakaların yaklaşık yarısını kapsar).
• Kalça taraması ve tiroit paneli.

Basenji Türkiye'de nadir bir ırktır. Kıvrık kuyruklu, kısa tüylü melezler zaman zaman Basenji diye sunulabilir; test sonucu ve ebeveyn bilgisi olmayan satıcılardan uzak durun.

Dişi Basenji'ler çoğu köpekten farklı olarak yılda yalnızca bir kez kızgınlığa girer. Bu, ırkın ilkel köpek özelliklerinden biridir.

Basenji, 5199 sayılı Hayvanları Koruma Kanunu kapsamındaki tehlikeli ırk listesinde yer almaz.

Karakter ve mizaç

Basenji zeki, meraklı, oyuncu ve bağımsızdır. Sıklıkla "kedi gibi" diye tanımlanır: kendini temizler ve sevgisini kendi koşullarında gösterir.

Havlamaz, ama sessiz de değildir. Klasik havlama çıkarmaz; bunun yerine "yodel" olarak anılan şarkıya benzer sesler, uluma, hırlama, homurtu ve heyecanlanınca tiz çığlıklar çıkarır. Çoğu birey genel olarak az ses çıkarır, ancak mutsuz ya da yalnız kaldığında oldukça yüksek sesli olabilir.

Yabancılara karşı mesafeli olabilir. Ailesine bağlıdır ama bağımlı değildir.

Av dürtüsü güçlüdür. Görsel olarak da iz sürer; kaçan bir kedi ya da sincap gördüğünde çağrıyı duymaz. Çok çevik bir atlayıcı ve tırmanıcıdır.

Sağlık sorunları ve ömür

Kaynaklarda ömür genelde 13-14 yıl olarak verilir; iyi bakılan bireyler daha uzun yaşayabilir. Yetişkin ağırlık yaklaşık 9-11 kg, omuz yüksekliği 41-43 cm'dir.

• Fanconi sendromu: Böbrek tübüllerinin glikoz, amino asit ve elektrolitleri geri ememesiyle ortaya çıkan kalıtsal bir böbrek hastalığıdır. Belirtiler aşırı su içme, aşırı idrara çıkma ve idrarda glikozdur; ilerledikçe kilo kaybı, kas zayıflığı ve halsizlik görülür. Genellikle yetişkinlikte ortaya çıkar. Basenji'niz belirgin şekilde çok su içmeye başlarsa veterinerinizden idrar tahlili isteyin; idrar şeridiyle evde glikoz takibi de yapılabilir. Erken tanı ve "Gonto Protokolü" olarak bilinen takviye programıyla hasta köpekler neredeyse normal bir ömür sürebilir.
• Progresif retina atrofisi (PRA): Önce gece körlüğü, sonra gündüz görme kaybı. Genellikle 5-8 yaş ve sonrasında başlar.
• Hipotiroidi: Otoimmün tiroidit genellikle 2-5 yaş arasında belirti verir. Kilo alma, simetrik tüy dökülmesi, deri değişiklikleri, halsizlik ve davranış değişikliği görülür.
• IPSID (immünoproliferatif ince bağırsak hastalığı): Nadir görülen, ırka özgü bir bağırsak iltihabı. Kronik ishal, kusma ve kilo kaybında veterinere gidin.
• Kalça displazisi: Irkta düşük oranda görülür, ancak taraması önerilir.

Beslenme

Yetişkin bir Basenji (9-11 kg) aktivitesine göre genellikle günde 120-180 g kaliteli kuru mama tüketir; paket tablosuna ve kondisyona göre ayarlayın.

• Yavru (2-12 ay): Küçük-orta ırk yavru maması, günde 3 öğün.
• Yetişkin: Günde 2 öğün. Aktif yapısı nedeniyle kilo sorunu daha az görülür, ama ödül mamaları hesaba katılmalıdır.
• Kıdemli (8+ yaş): Kalori ihtiyacı düşer; yıllık kan ve idrar tahlilleri Fanconi ve tiroit takibi için özellikle önemlidir.

Fanconi tanısı konmuş bir Basenji'nin beslenme ve takviye planı yalnızca veteriner gözetiminde uygulanmalıdır. Taze su her zaman erişilebilir olmalıdır; su tüketimindeki ani artışı fark edebilmek için kabın ne kadar hızlı boşaldığını gözlemleyin.

Basenji fırsatçı bir hırsızdır; tezgah ve çöp güvenliğine dikkat edin.

Bakım ve tüy

Basenji bakımı en kolay ırklardan biridir.

• Kısa, ince tüy; haftada bir yumuşak fırça ya da eldivenle tarama.
• Kendini kedi gibi temizler; kendine özgü köpek kokusu çok azdır. Banyo nadiren gerekir.
• Tırnaklar 2-4 haftada bir; yoğun atlama ve koşu nedeniyle kontrol şart.
• Kulaklar haftada bir kontrol, dişler haftada birkaç kez fırçalanmalı.
• Kısa tüyü ve ince yapısı nedeniyle soğuktan etkilenir; kışın soğuk ve yağışlı günlerde mont gerekebilir. Yağmurda dışarı çıkmayı sevmeyebilir.

Eğitim ve egzersiz

Günlük ihtiyaç: en az bir saat. Tempolu yürüyüş, güvenli alanda koşu ve zihinsel oyunlar. Egzersizi yetersiz kalan bir Basenji evi yıkıcı enerjisiyle dönüştürür.

Öncelikler:

1. Tasma ve güvenli çit. Açık alanda asla tasmasız bırakmayın; çit yüksek olmalı ve tırmanmaya elverişli olmamalı.
2. Sosyalleşme (8-16 hafta). İnsanlara, çocuklara, köpeklere ve evdeki diğer hayvanlara erken alıştırma.
3. Kafes (kennel) eğitimi. Yalnız kaldığında zarar vermesini ve tehlikeli şeyleri çiğnemesini önler.
4. Kısa, eğlenceli seanslar. Basenji tekrar eden alıştırmalardan hızla sıkılır ve katılmayı reddeder; 5-10 dakikalık oyun temelli seanslar çalışır.
5. Zihinsel uyarım. Mama bulmacaları, koku oyunları, lure coursing (yem takibi) gibi sporlar av dürtüsüne güvenli bir çıkış sağlar.

Sert yöntemler bu ırkta tamamen ters teper. Basenji'yi zorlayamazsınız, ancak yapmak istediğine ikna edebilirsiniz.

Tarihçe

Basenji, Orta Afrika'da, özellikle Kongo havzasında yerel halklar tarafından binlerce yıl av köpeği olarak kullanılmıştır. Avcılar, avı ağlara sürmek için bu hızlı, sessiz ve zeki köpeklerden yararlanır; bu kullanım bazı bölgelerde bugün de sürer.

Basenji tipi köpeklerin Antik Mısır dönemine uzanan tasvirleri olduğu anlatılır ve genetik çalışmalar ırkın çok eski köpek soylarından biri olduğunu gösterir.

Batı'ya getirilme denemeleri 20. yüzyılın başlarında zorluklarla geçti. 1930'larda İngiltere'ye yapılan ithalatlarla ırk kalıcı olarak yerleşti, kısa süre sonra Amerika'ya ulaştı. Basenji Club of America 1942'de kuruldu ve Amerikan Kennel Club ırkı 1943'te tanıdı.