Van Kedisi

Van Kedisi size uygun mu?

Van kedisi, Türkiye'nin iki yerli kedi ırkından biri ve dünyada "yüzen kedi" olarak tanınıyor. Enerjik, atletik, güçlü karakterli. Sakin bir kucak kedisi arayan biri için yanlış seçim; oyun arkadaşı arayan biri için mükemmel.

Van kedisinin en bilinen özelliği suyla ilişkisi. Efsane değil: bu ırkın büyük bölümü suya karşı meraklıdır, yüzer ve banyoyu oyun sayar. Bunu bilerek sahiplenin.

Sahiplenmeden önce

Van kedisi Türkiye'de koruma altında olan bir ırktır. Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi bünyesindeki Van Kedisi Araştırma ve Uygulama Merkezi, saf hattı koruma amacıyla üretim yapar; sahiplendirme belirli kurallara tabidir.

Önemli uyarı: "Van kedisi" adı Türkiye'de çok gevşek kullanılıyor. Beyaz ve iki renk gözlü her kedi Van kedisi değildir. Gerçek Van kedisinin belirgin özellikleri vardır: yarı uzun ipeksi kürk, kaşmir dokusu, üçgen kafa, uzun ve tüylü kuyruk. Gözler mavi, kehribar veya iki farklı renk olabilir; iki renk göz ırkın şartı değildir.

Karakter ve mizaç

Van kedisi enerjik, atletik ve iradelidir. Yüksek yerlere çıkmayı sever; dolabın üstü, gardırop, kitaplık onun alanıdır. Zıplama gücü etkileyicidir.

Sahibine bağlıdır ama kendi şartlarıyla. Kucağa zorlanmayı sevmez; yanınıza gelir, temas kurar, sonra kendi işine döner. Bu bir soğukluk değil, bağımsız bir ırkın tarzıdır.

Oyunu çok sever ve yetişkinlikte de bırakmaz. Getir oyununu öğrenen bireyler yaygındır.

Sesi vardır ve kullanır. Yabancıya karşı temkinlidir ama saklanan bir kedi değildir.

Yavru dönemi uzundur; Van kedisi 3-5 yaşında tam olgunlaşır.

Sağlık sorunları ve ömür

Ortalama ömür 12-17 yıl. Doğal bir ırk olduğu için genetik hastalık yükü, seçici üretimle şekillenmiş ırklardan düşüktür.

• Sağırlık: Beyaz kürk ve mavi göz kombinasyonu, kedilerde kalıtsal sağırlıkla ilişkilidir. Tek mavi gözlü bireylerde o taraftaki kulakta sağırlık görülebilir. Sağır bir kedi normal bir yaşam sürer ancak kesinlikle iç mekânda tutulmalıdır; sesi duymadığı için dışarıda savunmasızdır. Yavruyken BAER testiyle kontrol edilebilir.
• Hipertrofik kardiyomiyopati (HKM): Kedilerde genel risk; periyodik kalp kontrolü önerilir.
• Güneş yanığı ve deri kanseri: Beyaz kürk ve pigmentsiz kulak uçları güneşe hassastır. Uzun süre camda güneşlenen bireylerde kulak uçlarında kabuklanma ve yaralar gelişebilir.
• Obezite: Kısırlaştırma sonrası aktivite düşerse kilo alır.
• Diş ve dişeti hastalıkları: Kedilerde genel risk.

Beslenme

Yetişkin bir Van kedisi (4-8 kg; erkekler belirgin şekilde iri) günde 60-90 g kuru mamaya karşılık gelen enerjiye ihtiyaç duyar. Aktif bir ırk olduğu için enerji ihtiyacı ortalamanın üstündedir.

• Yavru (2-15 ay): Yavru maması; bu ırk yavaş büyür, erken geçiş yapmayın.
• Yetişkin: Yüksek protein, düşük karbonhidrat.
• Kıdemli (9+ yaş): Böbrek değerleri yıllık takip.

Su tüketimi bu ırkta genelde iyidir; suya olan ilgisi hidrasyona yardım eder. Çeşme tipi suluk özellikle sevilir.

Bakım ve tüy

Yarı uzun kürkü, uzun tüylü ırklara göre kolay bakılır çünkü alt kat neredeyse yoktur.

• Haftada 1-2 kez tarama; ilkbahar dökülmesinde her gün.
• Kışlık kürk yazın büyük ölçüde dökülür; yaz görünümü kışa göre çok farklıdır, bu normaldir.
• Kuyruk uzun tüylüdür ve taranmalıdır.
• Banyo genelde gerekmez ve bu ırk zaten suyu sevdiği için sorun çıkarmaz.
• Tırnaklar 2-3 haftada bir; çok tırmanan bir kedidir, tırnak bakımı mobilya için de önemlidir.
• Dişler haftada birkaç kez.
• Kulaklar aylık kontrol.

Yaşam alanı ve zenginleştirme

Bu ırkın ev düzeni dikey kurulmalı:

1. Yüksek kedi ağacı. Tavana yakın bir nokta bu kedi için ihtiyaçtır, lüks değil. Duvar rafları da işe yarar.
2. Kırılacak eşyaları kaldırın. Van kedisi yüksek rafta yürür ve önündekini iter. Bu kişisel bir mesele değil, ırk özelliğidir.
3. Günde iki kez aktif oyun. Olta oyuncağı, koşturma, atlatma. Enerjisi harcanmayan Van kedisi geceleri koşar.
4. Su oyuncağı. Sığ bir leğen, çeşme, yüzen oyuncak. Bu ırk için gerçek bir zenginleştirmedir.
5. Güvenli pencere. Sineklik zorunlu; bu kedi camdan atlar.
6. Mama bulmacası. Zeki bir ırk, avlanma simülasyonundan hoşlanır.

Dışarı serbest bırakılmamalıdır. Beyaz kürk hem güneş hem görünürlük riski taşır, ayrıca sağır bireyler için dışarısı ölümcüldür.

Tarihçe

Van kedisi, Van Gölü çevresinde doğal olarak gelişmiş yerli bir ırktır. Bölgenin sert kışına ve sıcak yazına uyum sağlamış, mevsime göre kürk değiştiren bir yapı geliştirmiştir. Suyla ilişkisinin, Van Gölü çevresindeki yaşamla ilgili olduğu düşünülür.

Irk Batı'da 1955'te tanındı: İngiliz fotoğrafçı Laura Lushington ve Sonia Halliday, Türkiye'de çalışırken kendilerine verilen iki kediyi İngiltere'ye götürdü ve ırkı orada tanıttı. "Turkish Van" adı bu süreçte yerleşti.

Türkiye'de ırkın saf hattı 1990'lardan itibaren Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi bünyesindeki merkezde koruma altına alındı. Bugün ırkın en büyük tehdidi yok olmak değil, adının yanlış kullanımı: beyaz sokak kedilerinin Van kedisi diye satılması, gerçek hattın tanınmasını zorlaştırıyor.

Kürk üzerindeki klasik "Van deseni" (yalnızca kafada ve kuyrukta renk, gövde beyaz) bu ırktan adını almış ve bugün kedi genetiğinde genel bir terim haline gelmiştir.