Somali

Somali size uygun mu?

Somali, kısaca "uzun tüylü Abyssinian"dir. Sitemizde ayrı rehberi bulunan Abyssinian'ın canlı, meraklı ve yüksek enerjili karakterini taşır; üstüne yarı uzun, ipeksi bir kürk, gür bir yele ve tilkiyi andıran kabarık bir kuyruk ekler. Adı Somali olsa da ırkın bu ülkeyle bir bağı yoktur; Kuzey Amerika'da geliştirilmiştir. Güzel görünümü sizi yanıltmasın: bu, kucakta oturmaktan çok evi keşfetmeyi seven, gün boyu ilgi ve iş isteyen bir kedidir.

En gerçekçi soru şu: her gün iki kez aktif oyun oynayabilecek, tırmanma alanı sağlayabilecek ve düzenli diş bakımını sürdürebilecek misiniz? Evin sessiz bir süsü olacak bir kedi arıyorsanız Somali doğru seçim değildir.

Sahiplenmeden önce

Yavru alırken ebeveynlerin şu genetik testlerini isteyin:

• PK eksikliği (piruvat kinaz): Abyssinian ve Somali'de belgelenmiş kalıtsal bir anemi. Otozomal resesif geçer; taşıyıcı ebeveynler sağlıklı görünür, ancak iki taşıyıcıdan hasta yavru doğabilir. Testi basittir.
• PRA-rdAc: Abyssinian ile ortak kalıtsal retina dejenerasyonu; genetik testi mevcuttur.
• Renal amiloidoz: CFA, bu durumun genetik testi olmadığını, bu yüzden hatlardaki geçmişin üreticiye sorulması gerektiğini belirtir.

Somali Türkiye'de nadir bir ırktır. Belge ve test sonucu gösterilemeyen "Somali" ilanlarına temkinli yaklaşın. Barınaklardaki kızıl, tüyleri ince bantlı (ticked) uzun tüylü melezler de benzer görünebilir; ırk adı değil, kedinin mizacı ve sağlığı önemlidir.

Karakter ve mizaç

CFA, Somali'yi aktif, meraklı ve cesur olarak tanımlar. Zekidir, dolap kapaklarını açmayı ve problem çözmeyi öğrenir. Sahibini odadan odaya takip eder, yaptığınız işe ortak olmak ister.

PetMD'nin aktardığı veteriner görüşüne göre çok sosyaldir ve ilgi ihtiyacı yüksektir. Sevgi gösterir ama kucakta tutulmayı çoğu zaman sevmez; omzunuza tırmanmayı ya da hemen yanınızda durmayı tercih eder.

Suya karşı ilgisi dikkat çeker; musluktan akan suyla oynayabilir. Sesi Siyam gibi yüksek değildir, isteğini daha çok beden diliyle anlatır.

Diğer kedilerle ve kedi dostu köpeklerle iyi geçinir. Uzun süre yalnız bırakıldığında sıkılıp yaramazlık yapabilir; çalışan bir hanede uyumlu ikinci bir kedi çoğu zaman iyi bir çözümdür.

Sağlık sorunları ve ömür

PetMD ömrü 11-16 yıl olarak verir; kaynaklarda genelde 12-16 yıl aralığı görülür. Bilinmesi gereken ırka özgü sorunlar:

• Piruvat kinaz (PK) eksikliği: Kırmızı kan hücrelerinin ömrünü kısaltan kalıtsal anemi. Bilimsel çalışmada belirtilerin 6 aylıkken de 5 yaşında da başlayabildiği, şiddetinin çok değişken olduğu bildirilmiştir. Halsizlik, solgun dişeti, iştahsızlık, kilo kaybı, sararma (sarılık) ve karında büyüme görülürse veterinere gidin. Test edilmemiş ebeveynden gelen kedide bir kez test yaptırmak mantıklıdır.
• Dişeti iltihabı ve jüvenil periodontitis: Merck Veteriner El Kitabı, genç kedilerde başlayan periodontitisin Abyssinian ve Somali'de daha sık görüldüğünü belirtir; tipik olarak 6-12 aylıkken fark edilir. Dişeti kenarında kızarıklık, ağız kokusu, kanama, yemek yerken çekinme belirtidir. Diş değişimi sonrası ilk yıl içinde veteriner ağız muayenesi yaptırın ve erken yaşta diş fırçalamaya alıştırın.
• İlerleyici retina atrofisi (PRA): Gece görmede zorluk, büyümüş göz bebekleri, eşyalara çarpma. Genetik test ile önlenebilir; belirtide göz muayenesi isteyin.
• Renal amiloidoz: Böbrekte anormal protein birikimi. Genellikle ileri evreye kadar sessizdir; su içme ve idrar miktarında artış, kilo kaybı, kusma görülürse kan ve idrar tahlili yaptırın.
• Tüy yumağı: Uzun tüyün kendini temizlerken yutulması. Sık öğürme ve kabızlık varsa taramayı artırın, sürerse veterinere danışın.

Yıllık kontroller, 7-8 yaşından sonra böbrek değerlerini içeren kan tahlilleriyle desteklenmelidir.

Beslenme

Yetişkin bir Somali genelde 3-4,5 kg civarındadır. İnce yapılı ama kaslı bir kedidir; enerjisi yüksek olduğu için çoğu birey kilo almaz, yine de kısırlaştırma sonrası takip gerekir.

• Yavru (2-12 ay): Yavru maması, günde 3-4 öğün.
• Yetişkin: Yüksek proteinli, hayvansal kaynaklı mama; günde 2-3 ölçülü öğün. Mamanın bir kısmını bulmaca oyuncaklarıyla vermek zeki bu ırkı meşgul eder.
• Kıdemli (10+ yaş): Böbrek değerlerine göre veterinerinizle belirlenen bir diyet.

Su tüketimini artırmak için yaş mama ekleyin; suya meraklı olan bu ırk çeşme tipi sulukları çoğu zaman sever. Diş sağlığı açısından kuru mama tek başına yeterli koruma sağlamaz; asıl koruma fırçalamadır.

Bakım ve tüy

Uzun tüylü görünse de Somali'nin bakımı zor değildir. CFA, kürkün kolay keçeleşmediğini ve haftalık taramanın yeterli olduğunu belirtir.

• Haftada bir tarama: Metal tarak ile ölü tüy alınır. Yele ve kuyruk altına dikkat edin.
• Mevsimlik döküm: PetMD'ye göre yazın döküm artar; bu dönemde haftada iki-üç tarama iyi olur.
• Banyo: Genelde gerekmez; yağlı kürklü bireylerde ara sıra yapılabilir.
• Diş fırçalama: Bu ırkta bakımın en önemli kısmıdır. Kedi macunu ile haftada en az birkaç kez, tercihen her gün.
• Tırnaklar 2-3 haftada bir; kulaklar haftalık kontrol.

Yaşam alanı ve zenginleştirme

1. Dikey alan. Tavana yakın kedi ağacı, duvar rafları; Somali yüksekten izlemeyi sever.
2. Günlük aktif oyun. Günde en az iki kez 15 dakika olta oyuncağıyla kovalamaca.
3. Zihin oyunları. Bulmaca mama kapları, saklanan ödüller, basit komut eğitimi (tıklayıcı ile öğrenebilir).
4. Güvenli ev. Açık dolaplar, çamaşır makinesi ve balkon kontrolü. Pencere ve balkonlara file takın.
5. Arkadaş. Uzun süre yalnız kalan bir Somali için enerjisi uyumlu ikinci bir kedi.

Türkiye'nin sıcak yazlarında serin bir oda ve bol su sunun; aktif oyunları günün serin saatlerine kaydırın.

Tarihçe

Somali'nin kökeni Abyssinian'dır. İkinci Dünya Savaşı sonrasında bazı Abyssinian yavrularında resesif uzun tüy geni ortaya çıktı. Wikipedia'daki kayıtlara göre bilinen ilk uzun tüylü Abyssinian 1953'te Kuzey Amerika'da görüldü. Uzun tüylü yavrular başta istenmedi ve sessizce elden çıkarıldı.

1960'larda ABD'li yetiştirici Evelyn Mague bu kedilerin ayrı bir ırk olarak geliştirilmesine öncülük etti ve ırka, Abyssinian'ın adını aldığı Etiyopya'nın komşusu Somali'nin adını verdi. CFA ırkı 1976'da kayda aldı ve 1979'da şampiyonluk statüsü tanıdı; Avrupa'da kabul 1980'lerin başında geldi.

Bugün Somali; kızıl (ruddy), tarçın, mavi ve açık kahve (fawn) gibi bantlı tekir renklerde yetiştirilir. Abyssinian ile yakın akrabalığı nedeniyle iki ırkın sağlık tabloları da büyük ölçüde örtüşür; Abyssinian rehberimizdeki genetik test önerileri Somali için de geçerlidir.